Prostat

Prostat (İng. prostate; Yun. prostates, önde duran), erkekte mesane boynunun altında yer alan ve meni sıvısının bir bölümünü üreten bezdir.

Etimoloji

Yunanca önde duran anlamındaki prostates sözcüğünden gelir; mesanenin önünde konumlanmasını anlatır.

Klinik bağlam

Bez, üretranın başlangıç bölümünü çepeçevre sarar. Bu anatomik ilişki, büyümesinin neden idrar akımını bozduğunu açıklar. Salgısı, meninin akışkanlığını ve sperm hareketliliğini destekler; ayrıca prostat spesifik antijen bu salgının bileşenidir.

Bölgesel ayrım klinik açıdan belirleyicidir: iyi huylu büyüme geçiş bölgesinden, kanserlerin büyük çoğunluğu ise periferik bölgeden kaynaklanır. Bu nedenle kanser erken evrede idrar yakınması yapmaz; belirti beklenmesi tanının gecikmesine yol açar. Aynı nedenle periferik yerleşim, parmakla rektal muayenede elle değerlendirilebilmesini sağlar.

İyi huylu prostat büyümesi, ileri yaşta sık görülür ve alt idrar yolu belirtilerine yol açar: idrar akımının zayıflaması, başlatmada güçlük, kesik kesik işeme, tam boşaltamama hissi, sık idrara çıkma ve gece idrara kalkma. Belirtilerin şiddeti ile bezin büyüklüğü arasında güçlü bir ilişki yoktur; bu, klinik değerlendirmede sık karışan bir noktadır.

Tedavide alfa blokerler hızlı belirti düzelmesi sağlar; 5-alfa redüktaz inhibitörleri bez hacmini küçültür ancak etkileri aylar sonra ortaya çıkar. Bu ikinci grup, prostat spesifik antijen düzeyini belirgin biçimde düşürür; bu etkinin bilinmemesi, tarama sonuçlarının yanlış yorumlanmasına ve kanserin gözden kaçmasına yol açar. Antikolinerjik ve beta-3 agonisti ilaçlar, aşırı etkin mesane belirtileri baskınsa eklenir; ancak boşaltma bozukluğu belirginse dikkatle kullanılmalıdır. Yanıtsız olgularda ve komplikasyon gelişen hastalarda cerrahi uygulanır.

Akut idrar retansiyonu, en sık bu nedenle gelişir. Tetikleyiciler arasında antikolinerjik ilaçlar, opioidler, sempatomimetikler, kabızlık, enfeksiyon ve cerrahi sonrası dönem bulunur. Bu ilaçların yaşlı erkekte reçete edilirken gözden geçirilmesi, önlenebilir bir sorunu ortadan kaldırır.

Prostat kanseri, erkeklerde en sık görülen kanserlerdendir ve seyri çok değişkendir; bazı olgular yavaş ilerlerken bazıları saldırgan davranır. Bu nedenle tedavi kararı, risk sınıflandırmasına — prostat spesifik antijen düzeyi, derece grubu ve evre — ve hastanın yaşam beklentisine göre verilir. Düşük riskli hastalarda etkin izlem, tedaviye bağlı yan etkilerden kaçınmayı sağlayan kanıta dayalı bir seçenektir; her kanserin hemen tedavi edilmesi gerektiği varsayımı bu alanda geçerli değildir.

Prostat spesifik antijen kansere özgü değildir; iyi huylu büyüme, prostatit, üriner enfeksiyon, kateterizasyon, biyopsi ve son zamanlarda gerçekleşen boşalma düzeyi yükseltir. Bu nedenle ölçüm öncesinde bu etkenler sorgulanmalıdır. Tarama kararı, yarar ve zararların hastayla paylaşıldığı ortak karar süreciyle verilir.

Metastatik hastalıkta kemik tutulumu tipiktir ve osteoblastik nitelikte olduğundan sintigrafide belirgin tutulum gösterir. Omurga metastazlarında omurilik basısı, sırt ağrısıyla birlikte güçsüzlük ya da idrar-dışkı kaçırma biçiminde ortaya çıkar; acil görüntüleme ve tedavi gerektirir, gecikme kalıcı felçle sonuçlanır.

Prostatit, genç ve orta yaşlı erkeklerde pelvik ağrının sık nedenidir. Akut bakteriyel biçimde ateş, titreme ve ağır belirtiler bulunur; bu tabloda prostat masajı bakteriyemiyi tetikleyebileceğinden yapılmamalıdır.

Eş anlamlılar

• Prostat bezi

İlgili terimler

• İdrar retansiyonu
• Üriner kateter
• Üriner sistem enfeksiyonu
• Kanser evrelemesi
• Mesane