Mineralokortikoid

Mineralokortikoid (İng. mineralocorticoid), adrenal bezin dış tabakasından salgılanan, tuz ve su dengesini düzenleyen steroit hormon grubudur.

Etimoloji

Mineral sözcüğü ile adrenal korteks kaynaklı steroitleri belirten kortikoid teriminin birleşimidir.

Grubun başlıca üyesi aldosterondur; böbrekte toplayıcı kanallarda etki gösterir.^[1]

Sodyum geri emilimini artırır; buna karşılık potasyum ve hidrojen iyonu atılır.

Bu üçlü ilişki, hormonun tüm klinik etkilerini açıklar.

Fazlalığında sodyum tutulur, tansiyon yükselir ve hipokalemi ile metabolik alkaloz gelişir.

Eksikliğinde ise sodyum kaybedilir, tansiyon düşer ve hiperkalemi ile asidoz görülür.

Bu simetri, hastalıkların tanınmasını kolaylaştırır.

Salgı, renin-anjiyotensin sistemi ve potasyum düzeyi tarafından düzenlenir.

Bu düzenleme, hipofizden büyük ölçüde bağımsızdır; bu ayrım son derece önemlidir.

Bu nedenle hipofiz yetmezliğinde kortizol eksikliği görülürken, mineralokortikoid üretimi korunur.

Bu bilgi, ikincil adrenal yetmezlikte neden tuz kaybı olmadığını açıklar.

Buna karşın birincil adrenal yetmezlikte her iki hormon da eksiktir.

Bu nedenle Addison hastalığında hiperkalemi, hiponatremi ve tansiyon düşüklüğü belirgindir.

Bu ayrım, yerine koyma tedavisinin içeriğini belirler.

Birincil yetmezlikte fludrokortizon eklenmesi zorunludur; ikincil yetmezlikte gerekmez.

Bu ayrıntının atlanması, tedavinin eksik kalmasına yol açar.

Fazlalık durumu, birincil hiperaldosteronizm olarak adlandırılır.

Bu tablo, dirençli hipertansiyonun gözden kaçan ve tedavi edilebilir nedenidir.

Tansiyonu yüksek ve potasyumu düşük hastada araştırılmalıdır.

Ancak potasyum normal olabilir; bu durum tanının atlanmasına yol açar.

Bu tuzak, tarama eşiğinin düşük tutulmasını gerektirir.

Tanıda aldosteron-renin oranı kullanılır; ilaçların test öncesi düzenlenmesi gerekir.

Kortizol de yüksek düzeylerde bu almaçlara bağlanabilir.

Normalde böbrekteki bir enzim, kortizolü etkisiz biçime çevirerek bunu önler.

Bu enzimin engellenmesi, meyan kökü tüketiminde tabloyu açıklar.

Aşırı meyan kökü, tansiyon yüksekliği ve hipokalemiye yol açar; bu neden öyküde sorgulanmalıdır.

Aldosteron karşıtları, kalp yetmezliğinde yeniden şekillenmeyi engelleyerek yaşam süresini uzatır.

↑ Melmed S ve ark. (ed.), Williams Textbook of Endocrinology, 14. baskı, 2020.