Minimal bilinç durumu
Minimal bilinç durumu (İng. minimally conscious state), ağır beyin hasarı sonrasında kendisinin ve çevresinin farkında olduğuna dair sınırlı ancak yinelenebilir davranışsal kanıtların bulunduğu bilinç bozukluğudur. Bitkisel durumdan farkındalığın varlığıyla ayrılır.
Etimoloji
Adlandırma, farkındalığın tümüyle yok değil "en az düzeyde" bulunduğunu belirtir; tanım 2002'de, bitkisel durum ile bilinçli durum arasındaki ara kategoriyi tanımlamak üzere önerilmiştir.
Klinik bağlam
Bilinç bozuklukları bir yelpaze oluşturur. Komada göz açma ve uyanıklık döngüsü yoktur. Bitkisel durumda — günümüzde "yanıtsız uyanıklık sendromu" olarak da adlandırılır — hasta göz açar ve uyku-uyanıklık döngüsü bulunur, ancak farkındalık kanıtı yoktur. Minimal bilinç durumunda ise farkındalığın kanıtları vardır: basit komutlara yanıt verme, evet-hayır iletişimi, anlaşılır konuşma ya da nesneye uzanma, göz izleme gibi amaca yönelik davranışlar. Bu davranışlar tutarsız olabilir ancak yinelenebilir olmalıdır — refleks hareketlerden ayrılan nitelik budur. Yelpazenin öte ucunda, davranışsal olarak bilinç neredeyse yokken bilincin korunduğu kilitlenme sendromu bulunur ve bu tablonun ayırt edilmesi kritik önemdedir.[1]
Tanı, tekrarlanan ve yapılandırılmış değerlendirmelere dayanır. Tek bir muayene yanıltıcıdır; hastanın uyanıklık düzeyi gün içinde dalgalanır, yorgunluk, ağrı, ilaç etkisi, nöbet etkinliği ve duyu kayıpları — görme ve işitme sorunları — yanıtları baskılayabilir. Bu nedenle doğrulanmış ölçekler kullanılarak, farklı zamanlarda ve uygun koşullarda değerlendirme yapılması önerilir. Yanlış tanı oranının yüksek olduğu, standart muayeneyle bitkisel durum sanılan hastaların önemli bir bölümünde aslında minimal bilinç bulunduğu gösterilmiştir.
Son yıllardaki en önemli gelişme, davranışsal değerlendirmenin sınırlarının aşılmasıdır. İşlevsel görüntüleme ve elektroensefalografi temelli görevlerde, davranışsal olarak yanıtsız görünen bazı hastaların komutlara tutarlı beyin etkinliği yanıtı üretebildiği gösterilmiştir. "Bilişsel-motor ayrışma" adı verilen bu durum, hastanın anladığını ancak yanıt üretemediğini gösterir ve prognoz konuşmalarını, bakım kararlarını ve hasta yanında konuşulan sözlerin önemini kökten etkiler. Beyin-bilgisayar arayüzü uygulamaları bu alandan doğmuştur.
Prognoz, hasar nedenine ve süreye göre değişir; travmatik beyin hasarına bağlı olgular, hipoksik-iskemik kökenli olanlara göre daha iyi seyreder. İyileşme aylar hatta yıllar içinde sürebilir; bu nedenle güncel kılavuzlar, "kalıcı bitkisel durum" gibi kesinlik ima eden erken adlandırmalardan kaçınılmasını ve durumun süreye göre tanımlanmasını önerir.
Yönetim çok yönlüdür. Tıbbi bakım; solunum, beslenme, bası yarası önleme, kontraktürlerin engellenmesi, ağrı ve spastisitenin yönetimi ile enfeksiyonların erken tedavisini kapsar. Ağrının yeterince tedavi edilmemesi, iletişim kuramayan hastalarda sık karşılaşılan bir eksikliktir ve farkındalığın bulunabileceği göz önüne alındığında özel dikkat gerektirir. İlaç tedavisinde amantadinin, travmatik beyin hasarı sonrası iyileşmeyi hızlandırdığı gösterilmiştir. Duyusal uyarım programları, nörorehabilitasyon ve iletişim yollarının araştırılması bakımın parçalarıdır. Ayrıca sedatif ve antikolinerjik yükün azaltılması, yanıtların ortaya çıkabilmesi için gereklidir.[2]
Etik boyut belirgindir: tanının doğruluğu, yaşam desteğinin sürdürülmesi ya da sınırlandırılması kararlarını doğrudan etkiler. Bu nedenle kararlar, uzmanlaşmış değerlendirme yapılmadan ve yeterli süre geçmeden verilmemeli; ailelerle belirsizlik açıkça paylaşılmalıdır.
Klinik tuzakların başında, refleks hareketlerin amaca yönelik davranış sanılması ya da tersine amaçlı davranışların refleks olarak yorumlanması gelir. Bir diğeri, kilitlenme sendromunun gözden kaçmasıdır; dikey göz hareketleri ve göz kırpma ile iletişim denenmelidir. Ayrıca hastanın yanında yapılan konuşmaların duyulabileceği varsayılmalıdır.
Eş anlamlılar
- MCS
- En az bilinçli durum
İlgili terimler
- Glasgow koma skalası
- Nöroprognostikasyon
- Beyin ölümü
- Travmatik beyin hasarı
- Beyin-bilgisayar arayüzü