Muayene

Muayene (İng. physical examination), hastanın gözlem, dokunma, dinleme ve vurma yöntemleriyle sistematik olarak değerlendirilmesidir.

Etimoloji

Arapça kökenli "muâyene" sözcüğünden gelir; gözle görme, inceleme anlamındadır.

Klasik yöntem dört basamaklıdır: bakma, dokunma, vurma ve dinleme.^[1]

Karın muayenesinde sıralama değişir; dinleme, dokunmadan önce yapılır, çünkü dokunma bağırsak seslerini değiştirir.

Bu ayrıntı, yöntemin gelişigüzel değil kurallı bir uygulama olduğunu gösterir.

Muayene, öykü ile birlikte tanının temelini oluşturur; birçok çalışmada tanıların önemli bir bölümünün bu iki adımla konduğu gösterilmiştir.

Görüntüleme yöntemlerinin yaygınlaşması, muayenenin değerini azaltmamış; ancak uygulama sıklığını düşürmüştür.

Bu eğilim, gereksiz tetkik istemini ve maliyeti artırmıştır; ayrıca hasta-hekim ilişkisini zayıflatmıştır.

Muayene bulgularının tanısal değeri, duyarlılık ve özgüllük açısından farklılık gösterir; bu farkların bilinmesi yorumu iyileştirir.

Örneğin karın muayenesinde rebound hassasiyetin özgüllüğü sınırlıdır; buna karşın istemsiz kas savunması daha güvenilir bir bulgudur.

Kalp yetmezliğinde boyun venlerinin dolgunluğu ve üçüncü kalp sesinin duyulması, yüksek dolum basıncını güçlü biçimde gösterir.

Solunum sisteminde tek taraflı seslerin azalması ve vurma sesindeki değişiklik, pnömotoraks ile plevral sıvı ayrımını sağlar.

Bu ayrım, acil durumda görüntüleme beklenmeden karar verilmesini sağlayabilir.

Yaşamsal bulgular muayenenin ayrılmaz parçasıdır; solunum sayısı en çok ihmal edilen ancak kötüleşmeyi en erken gösteren bulgudur.

Bu ihmal, klinik kötüleşmenin geç fark edilmesinin başlıca nedenlerindendir.

Muayenenin en sık yapılan hatası, eksik soyma ve tam olmayan incelemedir; sırt, kasık ve ayaklar sıklıkla atlanır.

Ayak muayenesinin atlanması, diyabetli hastada yaraların geç fark edilmesine yol açar.

Bilinci kapalı hastada muayene, öykünün yerini alır; gözbebeği yanıtları, refleksler ve deri bulguları tanıya yön verir.

Yatak başı ultrason, muayenenin bir uzantısı olarak yaygınlaşmıştır; ancak onun yerine geçmez.

Muayene aynı zamanda iletişimsel bir işlemdir; dokunma, güven ilişkisini güçlendirir.

Bu boyut ölçülemez ancak hasta memnuniyeti ve uyumu üzerinde belirgin etkilidir.

Mahremiyetin korunması, izin alınması ve gerektiğinde refakatçi bulundurulması etik zorunluluklardır.

Bulguların eksiksiz ve zamanında kayda geçirilmesi, bakımın sürekliliği açısından gereklidir.

↑ Loscalzo J ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, 2022.