Noradrenalin
Noradrenalin (İng. noradrenaline / norepinephrine; Alm. N ohne Radikal kısaltması "nor-" + adrenalin), sempatik postganglioner sinir uçlarının başlıca nörotransmitteri ve böbreküstü bezi medullasının ikincil hormonu olan katekolamindir; farmakolojik olarak güçlü alfa-1 ve ılımlı beta-1 uyarısıyla belirgin vazokonstriksiyon sağlayan, beta-2 etkisi ihmal edilebilir düzeyde olan vazopresördür ve septik şokta birinci seçenek ajandır.
Etimoloji
"Nor-" öneki, kimyasal adlandırmada Almanca N ohne Radikal ("azotta radikal yok") kısaltmasından gelir ve adrenalindeki azota bağlı metil grubunun bulunmadığını belirtir; adrenalin için ilgili maddeye bakınız. Eş anlamlısı norepinefrin, aynı yapının Yunanca kökenli adıdır.
Klinik bağlam
Noradrenalin, tirozinden dopamin üzerinden sentezlenir ve sempatik sinir uçları ile adrenal medulladan salınır; geri alım (NET taşıyıcısı) ve monoamin oksidaz ile katekol-O-metiltransferaz yıkımıyla sonlandırılır. Reseptör profili klinik kullanımını belirler: güçlü alfa-1 uyarı arteriyel ve venöz vazokonstriksiyonla ortalama arter basıncını yükseltir, venöz dönüşü artırır; eşlik eden beta-1 etkisi kontraktiliteyi destekler ve saf alfa agonistlerin aksine refleks bradikardiye karşın kalp debisini genellikle korur; beta-2 etkisinin yokluğu, adrenalinden ayıran temel özelliktir.[1] Yoğun bakımda vazopresörlerin standardıdır: septik şokta Surviving Sepsis kılavuzları noradrenalini birinci seçenek olarak önerir ve ortalama arter basıncı hedefi genellikle ≥65 mmHg'dir; yanıtsız olgularda vazopressin eklenir, ikinci basamakta adrenalin değerlendirilir; kardiyojenik şokta da ilk vazopresör olarak dopamine üstünlüğü (daha az aritmi) gösterilmiştir; diğer kullanım alanları anestezi ilişkili hipotansiyon, nörokritik bakımda serebral perfüzyon hedefleri ve karaciğer yetmezliği ile hepatorenal sendromda splanknik vazokonstriksiyondur.[2][3] Uygulama sürekli intravenöz infüzyonla (genellikle 0,05–1 µg/kg/dk, dirençli şokta daha yüksek) ve tercihen santral venöz kateter yoluyla yapılır; kısa yarı ömrü (1–2 dakika) hızlı titrasyona olanak tanır ve infüzyonun ani kesilmesi hipotansiyona yol açabilir. Vazopresör başlanması sıvı resüsitasyonunun tamamlanmasını beklemek zorunda değildir; ağır hipotansiyonda erken başlangıç ve periferik yoldan kısa süreli, dilüe uygulama güncel pratikte kabul görmüştür. Başlıca istenmeyen etkiler aşırı vazokonstriksiyona bağlı ekstremite, splanknik ve renal hipoperfüzyon (yüksek dozlarda parmak nekrozları), aritmiler, miyokard oksijen tüketiminde artış ve ekstravazasyonda doku nekrozudur; ekstravazasyon alfa blokeri fentolaminin lokal infiltrasyonuyla tedavi edilir. Fizyolojik rolü, sempatik "savaş ya da kaç" yanıtının damar tonusu bileşenini yürütmek ve santral sinir sisteminde (locus coeruleus kaynaklı yolaklarla) uyanıklık, dikkat ve stres yanıtını düzenlemektir; bu santral rol, noradrenerjik sistemi hedefleyen antidepresanların (SNRI'lar) farmakolojik temelini oluşturur; metabolitlerinin (normetanefrin) ölçümü feokromositoma tanısında kullanılır.[4]
Eş anlamlılar
- Norepinefrin
- Levarterenol (eski farmasötik adlandırma)
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Brunton LL, Knollmann BC (ed.), Goodman & Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics, 14. baskı, McGraw Hill, 2023.
- ↑ Evans L, Rhodes A, Alhazzani W ve ark., Surviving Sepsis Campaign: International Guidelines for Management of Sepsis and Septic Shock 2021, Intensive Care Medicine, 2021.
- ↑ De Backer D, Biston P, Devriendt J ve ark., Comparison of Dopamine and Norepinephrine in the Treatment of Shock (SOAP II), New England Journal of Medicine, 2010.
- ↑ Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.