Obez
Obez (İng. obese; Lat. obesus şişman), vücutta sağlığı bozacak düzeyde aşırı yağ birikmiş kişiyi niteleyen sözcüktür.
Etimoloji
Latince obedere (yiyip bitirmek) fiilinden türeyen obesus sözcüğünden gelir.
Klinik bağlam
Tanı, beden kütle indeksine dayanır; bu ölçüt kolay hesaplanır ancak yağ ile kas kütlesini ayırt etmez.[1] Bu nedenle kaslı kişilerde yanıltıcı olabilir. Bel çevresi ölçümü, iç organ çevresindeki yağ birikimini yansıttığından metabolik risk açısından daha değerlidir; aynı indekse sahip iki kişinin risk düzeyi, yağın dağılımına göre belirgin biçimde farklı olabilir. Bu nedenle değerlendirmede her iki ölçüm birlikte kullanılmalıdır.
Durumun basit bir irade sorunu olmadığı, çağdaş tıbbın vurguladığı temel noktadır. Genetik yatkınlık, hormonal düzenleme, uyku düzeni, ilaçlar, sosyoekonomik koşullar ve besin ortamı birlikte rol oynar. Kilo verildiğinde vücut, dinlenme metabolizmasını düşürerek ve açlık hormonlarını artırarak eski ağırlığa dönmeye çalışır; bu uyum yanıtı, verilen kilonun niçin bu kadar sık geri alındığını açıklar. Bu bilginin paylaşılması, hastanın suçlanmasını önler ve tedaviye uyumu artırır.
Sağlık sonuçları geniştir: tip 2 diyabet, hipertansiyon, dislipidemi, alkolsüz yağlı karaciğer hastalığı, obstrüktif uyku apnesi, osteoartrit, safra taşı, polikistik over sendromu, kısırlık ve birçok kanser türü. Kilo kaybının yararı doğrusaldır; başlangıç ağırlığının küçük bir bölümünün verilmesi bile kan şekeri, kan basıncı ve lipit değerlerinde ölçülebilir düzelme sağlar. Bu nedenle hedefin gerçekçi belirlenmesi, tedavinin sürdürülebilirliği açısından belirleyicidir.
Değerlendirmede ikincil nedenler dışlanmalıdır; hipotiroidi, Cushing sendromu ve ilaçlar araştırılır. Antipsikotikler, bazı antidepresanlar, kortikosteroidler, insülin ve antiepileptikler kilo artışına yol açar ve gözden kaçan nedenlerdir. Tedavi, beslenme düzenlemesi, fiziksel etkinlik ve davranışsal desteğe dayanır; seçilmiş hastalarda ilaç tedavisi ve metabolik cerrahi belirgin yarar sağlar. Metabolik cerrahi sonrası ömür boyu vitamin ve mineral desteği ile izlem zorunludur; bu adım atlandığında ağır eksiklik tabloları gelişir.
Eş anlamlılar
- Şişman
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Loscalzo J ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, 2022.