Oksijen ayrışma eğrisi
Oksijen ayrışma eğrisi (İng. oxygen dissociation curve), hemoglobinin oksijenle doygunluğu ile kısmi oksijen basıncı arasındaki ilişkiyi gösteren eğridir.
Etimoloji
Türkçe tanımlayıcı bir terimdir; hemoglobinden oksijenin ayrılmasını anlatır.
Klinik bağlam
Eğri doğrusal değil, S biçimindedir; bu biçim, hemoglobinin dört oksijen bağlama bölgesi arasındaki işbirliğinden kaynaklanır.[1]
Bir oksijen molekülü bağlandığında, diğer bölgelerin ilgisi artar; bu olguya kooperatiflik denir.
Eğrinin biçimi, iki fizyolojik gerekliliği aynı anda karşılar.
Üst bölümdeki düzlük, akciğerde yüklenmeyi güvenceye alır; kısmi basınç bir miktar düşse bile doygunluk yüksek kalır.
Bu nedenle hafif akciğer sorunlarında oksijen satürasyonu uzun süre normal görünür; bu, en önemli klinik tuzaktır.
Alt bölümdeki dik eğim ise dokularda oksijenin kolayca bırakılmasını sağlar; küçük basınç değişimleri büyük miktarda oksijen salınımına yol açar.
Bu dik bölge nedeniyle, satürasyon belirli bir düzeyin altına indiğinde durum hızla kötüleşir; küçük düşüşler büyük anlam taşır.
Eğrinin konumu sabit değildir; çeşitli etkenlerle sağa ya da sola kayar.
Sağa kayma, hemoglobinin oksijene ilgisinin azalması demektir; oksijen dokulara daha kolay verilir.
Bu kaymaya asidoz, karbondioksit artışı, ateş ve kırmızı hücre içindeki 2,3-difosfogliserat artışı yol açar.
Bu değişikliklerin tümü, dokunun etkin çalıştığı ya da zorlandığı koşullarda ortaya çıkar; bu nedenle sağa kayma uyum sağlayıcı bir yanıttır.
Karbondioksit ve asitliğin bu etkisi Bohr etkisi olarak adlandırılır.
Sola kayma ise ilgiyi artırır; oksijen akciğerde daha kolay bağlanır ancak dokuda daha güç bırakılır.
Alkaloz, düşük vücut ısısı, karbondioksit azalması ve 2,3-difosfogliserat düşüklüğü sola kaymaya yol açar.
Uzun süre saklanmış kan ürünlerinde bu bileşiğin azalması, transfüzyon sonrası oksijen bırakımını geçici olarak azaltır.
Fetal hemoglobin, eğrisi sola kaymış özel bir biçimdir; bu özellik, bebeğin anneden oksijen almasını sağlar.
Karbon monoksit zehirlenmesinde iki ayrı zarar oluşur: hemoglobin oksijen taşıyamaz ve eğri sola kayar.
Bu ikinci etki, dokuya oksijen bırakımını daha da bozar; zehirlenmenin ağırlığını açıklar.
Bu durumda nabız oksimetre yanıltıcı biçimde normal ölçer; bu tuzak yaşamsaldır ve karboksihemoglobin ölçümü gerektirir.
Methemoglobinemide de benzer biçimde ölçüm güvenilmezdir.
Eğrinin bilinmesi, oksijen tedavisi hedeflerinin belirlenmesinde ve kan gazı yorumunda temeldir.
Eş anlamlılar
- Oksihemoglobin eğrisi
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Hall JE, Hall ME, Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology, 14. baskı, 2021.