Oksijen tüketimi

Oksijen tüketimi (İng. oxygen consumption), birim zamanda dokular tarafından kullanılan oksijen miktarıdır.

Etimoloji

Türkçe oksijen ve tüketim sözcüklerinin birleşimidir.

Klinik bağlam

Değer, metabolik etkinliğin doğrudan ölçüsüdür. Fick ilkesine göre, kalp debisi ile arter ve venöz kandaki oksijen içeriği arasındaki farkın çarpımına eşittir. Bu bağıntı, hem hesaplama hem de klinik akıl yürütme açısından temeldir.

Normal koşullarda tüketim, sunumdan bağımsızdır; sunum azaldığında dokular çıkarım oranını artırarak gereksinimlerini karşılar. Ancak sunum belirli bir eşiğin altına indiğinde bu telafi tükenir ve tüketim sunuma bağımlı hale gelir. Bu noktadan sonra anaerobik metabolizma başlar ve laktat birikir. Bu eşik kavramı, şok fizyolojisinin özüdür.

Çıkarım oranı, merkezî venöz oksijen doygunluğu ile dolaylı olarak izlenir. Değerin düşmesi, sunumun yetersiz kaldığını ya da tüketimin arttığını gösterir. Buna karşılık yüksek bulunması her zaman iyi haber değildir: sepsiste hücrelerin oksijeni kullanamaması ve mikrodolaşımın bozulması nedeniyle değer yüksek kalabilir. Bu tuzağın bilinmemesi, hastanın iyi durumda sanılmasına yol açar.

Tüketimi artıran durumlar ateş, titreme, ağrı, huzursuzluk, solunum işinin artması, nöbet, hipertermi ve yanıklardır. Bu nedenle kritik hastada tüketimin azaltılması, sunumun artırılması kadar önemli bir tedavi hedefidir.

Titreme, en çarpıcı örnektir; oksijen tüketimini kat kat artırır. Bu nedenle soğutma uygulamalarında titremenin önlenmesi zorunludur; aksi halde uygulama hem etkisiz kalır hem de zararlı olur.

Solunum işi de önemli bir yük oluşturur. Ağır solunum sıkıntısında, solunum kaslarının tükettiği oksijen toplam tüketimin büyük bölümüne ulaşabilir; bu durumda mekanik ventilasyon uygulanması, kaslardaki yükü kaldırarak diğer organlara oksijen ayrılmasını sağlar. Bu bakış açısı, ventilasyon kararının yalnızca gaz alışverişiyle sınırlı olmadığını gösterir.

Ateşin düşürülmesi, ağrının giderilmesi, uygun sedasyon ve normal vücut sıcaklığının korunması da aynı ilkeye dayanır.

Ölçüm, indirekt kalorimetri ile yapılabilir; bu yöntem aynı zamanda enerji gereksiniminin belirlenmesinde en doğru araçtır ve beslenme planlamasında kullanılır. Formüllerle yapılan tahminler, kritik hastalarda önemli sapmalar gösterir.

Egzersiz fizyolojisinde en yüksek tüketim değeri, kalp-solunum kapasitesinin ölçüsüdür ve ameliyat öncesi risk değerlendirmesinde kullanılır. Düşük egzersiz kapasitesi, ameliyat sonrası komplikasyon riskinin güçlü bir göstergesidir.

Kalp kası, dinlenme durumunda bile oksijeni neredeyse en üst düzeyde çıkarır; bu nedenle artan gereksinim yalnızca kan akımının artırılmasıyla karşılanabilir. Bu özellik, koroner darlıkta iskeminin neden kolayca ortaya çıktığını açıklar.

Eş anlamlılar

• VO2

İlgili terimler

• Doku perfüzyonu
• Laktat
• Şok
• Mekanik ventilasyon
• Oksijen