Omuz çıkığı
Omuz çıkığı (İng. shoulder dislocation), kol kemiği başının omuz eklem çukurundan ayrılmasıdır.
Etimoloji
Türkçe tanımlayıcı bir terimdir; tıp dilinde glenohumeral dislokasyon olarak geçer.
Klinik bağlam
Omuz, vücudun en hareketli eklemidir ve bu genişliğin bedeli kararsızlıktır; kemik desteğin az olması, en sık çıkan eklem olmasının nedenidir.[1] Çıkıkların büyük çoğunluğu öne doğrudur; kol dışa dönük ve yana açık konumdayken zorlanmayla oluşur. Hasta kolunu gövdesine yapışık ve hafif dışa dönük tutar, herhangi bir hareketi kabul etmez; omuzun yuvarlak görünümü kaybolur ve akromiyon altında çukurluk hissedilir.
Arka çıkık çok daha enderdir ve klinik açıdan en önemli tuzağı oluşturur. Nöbet, elektrik çarpması ve doğrudan travma sonrası gelişir; kasların topluca kasılması kol kemiği başını arkaya iter. Bu çıkık, düz ön arka grafide kolayca gözden kaçar ve tanı aylarca gecikebilir. Ayırt edici bulgu, kolun dışa döndürülmesinin belirgin biçimde kısıtlı olmasıdır; bu bulgu donuk omuz sanılarak yanlış değerlendirilir. Bu nedenle nöbet öyküsü bulunan hastada omuz ağrısı ve dışa döndürme kısıtlılığı varlığında ek grafiler ya da tomografi istenmelidir.
Damar ve sinir değerlendirmesi, hem redüksiyon öncesi hem sonrası zorunludur. Aksiller sinir en sık zedelenen yapıdır; omuzun dış yüzünde duyu kaybı ve deltoid kası güçsüzlüğü ile kendini gösterir. Bu değerlendirme belgelenmelidir; aksi halde işlem sonrası saptanan kayıp, girişime bağlanır. Yaşlı hastalarda rotator manşet yırtığı ve kemik kırıkları sık eşlik eder; genç hastalarda ise eklem dudağı yaralanmaları ve yineleme riski öne çıkar.
Yerine koyma işlemi, uygun kas gevşemesi sağlanarak ve nazik teknikle yapılmalıdır; zorlayıcı manevralar kırık ve sinir yaralanmasına yol açar. İşlem sonrası grafi ile denetim ve uygun konumda tespit uygulanır. Yineleme riski yaşla ters orantılıdır; genç ve etkin sporcularda çok yüksektir ve bu grupta erken cerrahi onarım değerlendirilir. Yaşlıda ise yineleme enderdir, buna karşın rotator manşet yırtığı olasılığı yüksektir ve hareket geri kazanılamıyorsa görüntüleme gerekir. Rehabilitasyon, kararlılığı sağlayan kasların güçlendirilmesine dayanır.
Eş anlamlılar
- Glenohumeral çıkık
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Court-Brown CM ve ark. (ed.), Rockwood and Green's Fractures in Adults, 9. baskı, 2019.