Orta kulak

Orta kulak (İng. middle ear; Lat. auris media), kulak zarı ile iç kulak arasında yer alan, ses titreşimlerini ileten ve yükselten hava dolu boşluktur.

Etimoloji

Türkçe adlandırma, yapının dış ve iç kulak arasındaki konumunu belirtir.

Klinik bağlam

Boşluk, temporal kemik içinde yer alır ve üç işitme kemikçiğini — çekiç, örs ve üzengi — barındırır. Kemikçikler zincir oluşturarak kulak zarındaki titreşimi oval pencereye aktarır. Kulak zarının yüzey alanının oval pencereye göre büyük olması ve kemikçik kaldıraç sistemi, sesin havadan sıvı ortama geçerken kaybedilecek enerjisini karşılar; bu düzeneğe empedans uyumu denir. Bozulması iletim tipi işitme kaybına yol açar.

Östaki borusu, boşluğu nazofarenkse bağlar ve iki temel işlev görür: basınç dengelemesi ve havalanma. Yutkunma ve esneme sırasında açılır. Çocuklarda daha kısa, daha geniş ve daha yatay seyretmesi, hem enfeksiyonların kolay yayılmasını hem havalanma bozukluklarını açıklar; bu, orta kulak enfeksiyonlarının çocuklarda neden sık olduğunun anatomik temelidir. İşlev bozukluğunda basınç farkı oluşur; uçak yolculuğunda ve dalışta kulak ağrısı ile barotravma bu mekanizmayla gelişir.

Boşluk içinde iki küçük kas bulunur: stapedius ve tensör timpani. Yüksek sese karşı refleks olarak kasılıp kemikçik zincirinin hareketini sınırlayarak iç kulağı korurlar. Stapedius kası fasiyal sinir tarafından uyarılır; bu nedenle fasiyal paralizide sese aşırı duyarlılık — hiperakuzi — görülebilir ve bu bulgu lezyon düzeyinin belirlenmesinde kullanılır.

Komşulukları klinik riski belirler. Fasiyal sinir kanalı orta kulağın iç duvarından geçer; enfeksiyon, kolesteatom ve cerrahi sırasında yaralanabilir. Üstte orta kafa çukuru, arkada mastoid hava hücreleri ve sigmoid sinüs, içte iç kulak yapıları bulunur. Bu nedenle orta kulak enfeksiyonları mastoidite, labirentite, menenjite, beyin apsesine ve sinüs trombozuna ilerleyebilir.

Başlıca hastalıklar akut otitis media, efüzyonlu otitis media, kronik süpüratif otitis media ve kolesteatomdur. Akut enfeksiyonda kulak ağrısı, ateş ve işitme azlığı bulunur; muayenede zar kızarık ve bombeleşmiştir. Çocuklarda çoğu olgu kendini sınırlar; seçilmiş hastalarda gözlem stratejisi benimsenir, antibiyotik belirlenen ölçütlere göre verilir. Efüzyonlu biçimde ağrı ve ateş yoktur; zar arkasında sıvı bulunur ve iletim tipi işitme kaybı yaratır. Uzun süren olgularda konuşma ve dil gelişimi etkilenebileceğinden ventilasyon tüpü uygulaması gündeme gelir.

Kolesteatom, orta kulakta biriken keratinize epitelden oluşan ve kemik yapıları eriten lezyondur; kötü kokulu akıntı, ilerleyici işitme kaybı ve komplikasyon riski taşır. Tedavisi cerrahidir. Otoskleroz ise üzengi kemikçiğinin oval pencereye kaynamasıyla giden ve iletim tipi işitme kaybı yaratan tablodur.

Değerlendirmede otoskopi, diyapazon testleri ve odyometri kullanılır; timpanometri, zarın hareketliliğini ve orta kulak basıncını ölçerek efüzyonu gösterir. İletim ve sensörinöral kaybın ayrımı, tedavi planını doğrudan belirler.

Yoğun bakım ve anestezi açısından birkaç nokta önem taşır. Uzun süre entübe ve nazogastrik sondası olan hastalarda östaki borusunun işlevi bozulur; efüzyon ve enfeksiyon gelişebilir ve açıklanamayan ateş nedeni olabilir. Nitröz oksit, hava dolu boşluklara hızla dağılarak orta kulak basıncını artırır; timpanoplasti gibi girişimlerde greft yerinden oynayabileceğinden kullanımından kaçınılır. Ayrıca pozitif basınçlı ventilasyon ve öksürük, basınç değişikliklerine yol açabilir.

Eş anlamlılar

• Kavum timpani
• Auris media

İlgili terimler

• Otitis media
• Mastoid
• Fasiyal sinir
• İşitme kaybı
• Larenks