Parazit
Parazit (İng. parasite; Yun. parasitos başkasının sofrasında yiyen), başka bir canlının üzerinde ya da içinde yaşayarak ondan yararlanan organizmadır.
Etimoloji
Yunanca para (yanında) ve sitos (yiyecek) sözcüklerinden türetilmiştir.
Klinik bağlam
İnsan parazitleri üç ana gruba ayrılır: protozoonlar, helmintler ve eklem bacaklılar.[1]
Protozoonlar tek hücrelidir ve konakta çoğalabilir; bu özellik, az sayıda etkenle ağır hastalık oluşmasını açıklar.
Sıtma, amipli dizanteri, giardiyaz ve toksoplazma bu gruptadır.
Helmintler ise çok hücreli solucanlardır; genellikle insan vücudunda çoğalmazlar.
Bu nedenle hastalığın ağırlığı, alınan parazit sayısıyla doğru orantılıdır.
Bu ayrım, tedavi ve korunma stratejilerini belirleyen temel bir ilkedir.
Ancak strongiloidiyaz bu kuralın önemli istisnasıdır; parazit otoenfeksiyon yapabilir.
Bu istisna, bağışıklık baskılandığında ölümcül hiperenfeksiyona yol açar ve bilinmesi yaşamsaldır.
Yaşam döngüsünün bilinmesi, tanı ve korunmanın temelidir.
Kesin konak, parazitin erişkin biçimini barındıran canlıdır; ara konakta larva evreleri bulunur.
Kist hidatikte insan ara konaktır; bu nedenle hastalık insandan insana bulaşmaz.
Bu bilgi, gereksiz izolasyon uygulamalarını önler.
Bulaş yolları ağız yoluyla alım, deriden geçiş, vektör ısırığı ve anneden bebeğe geçiştir.
Klinik bulgular geniş bir yelpazeye yayılır; birçok parazit hastalığı belirtisiz seyreder.
Eozinofil artışı, doku istilası yapan helmint enfeksiyonlarının en değerli göstergesidir.
Buna karşın protozoon enfeksiyonlarında eozinofili genellikle görülmez; bu ayrım ayırıcı tanıda kullanılır.
Bu nedenle açıklanamayan eozinofili, parazit araştırmasını gerektirir.
Ancak bağışıklığı baskılanmış hastada eozinofili baskılanabilir; bu, önemli bir tuzaktır.
Tanıda dışkı incelemesi, kan yayması, seroloji ve görüntüleme kullanılır.
Dışkıda parazit atılımı düzensizdir; bu nedenle farklı günlerde yinelenen örnek gerekir.
Tek bir negatif sonuç, enfeksiyonu dışlamaz.
Sıtmada ince ve kalın yayma incelemesi standarttır; hızlı testler tamamlayıcıdır.
Seyahat öyküsünün sorgulanması, tanının en kritik adımıdır ve sıklıkla atlanır.
Korunmada temiz su, hijyen, etin iyi pişirilmesi ve vektör denetimi temeldir.
Eş anlamlılar
- Asalak
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Bennett JE ve ark. (ed.), Mandell, Douglas, and Bennett's Principles and Practice of Infectious Diseases, 9. baskı, 2020.