Perioperatif

Perioperatif (İng. perioperative), ameliyat öncesi, sırası ve sonrasını kapsayan dönemi anlatan terimdir.

Etimoloji

Yunanca peri (çevresinde) ön eki ile Latince operatio (işlem, ameliyat) sözcüğünün birleşimidir.

Dönem üç aşamaya ayrılır: ameliyat öncesi hazırlık, ameliyat sırası bakım ve ameliyat sonrası iyileşme.^[1]

Bu bütüncül bakış, sonuçların yalnızca cerrahi tekniğe değil, tüm sürecin yönetimine bağlı olduğunu vurgular.

Ameliyat öncesi değerlendirmenin amacı, riski belirlemek ve düzeltilebilir sorunları gidermektir.

Bu değerlendirme, hastayı "onaylamak" değil, riski azaltmak için yapılır; bu ayrım sıklıkla yanlış anlaşılır.

Fonksiyonel kapasite, eşlik eden hastalıklardan daha güçlü bir öngörücüdür; günlük etkinlikleri sorgulamak, birçok testten daha bilgilendiricidir.

Merdiven çıkabilen hastada ek kalp incelemesi çoğu kez gereksizdir.

Rutin ve seçilmemiş testler, yarar sağlamadığı gibi yanlış pozitif sonuçlarla gecikmeye yol açar; bu uygulama terk edilmiştir.

Havayolu değerlendirmesi anestezi güvenliğinin temelidir; zor havayolu öngörüsü hazırlık yapılmasını sağlar.

İlaç yönetimi kritik bir konudur. Beta blokerler ve statinler sürdürülür; ani kesilmeleri zararlıdır.

Antikoagülan ve antiagreganların kesilmesi, kanama ve tromboz riskleri tartılarak karara bağlanır.

Yeni stent takılmış hastada antiagregan tedavinin erken kesilmesi, stent tıkanmasına ve ölüme yol açabilir; bu, en ciddi tuzaklardan biridir.

Bu nedenle elektif cerrahi, belirli bir süre ertelenir.

Diyabet ilaçlarının yönetimi de ayrı bir dikkat gerektirir; belirli şeker düşürücü ilaçlar, ketoasidoz riski nedeniyle önceden kesilir.

Açlık kuralları güncellenmiştir; berrak sıvılara ameliyattan kısa süre öncesine kadar izin verilmesi, uzun açlığın zararlarını azaltır.

Sigaranın bırakılması, yara iyileşmesi ve solunum komplikasyonlarını azaltır.

Ameliyat sırasında ısı korunması, sıvı yönetimi ve antibiyotik profilaksisinin doğru zamanlanması sonucu belirler.

Antibiyotik, kesiden önceki belirli bir zaman aralığında verildiğinde etkilidir; geç verilmesi yararı ortadan kaldırır.

Vücut ısısının düşmesi, kanama, enfeksiyon ve kalp olaylarını artırır; ısıtma standart uygulamadır.

Ameliyat sonrası dönemde ağrı yönetimi, erken hareketlendirme ve tromboz önlemleri öne çıkar.

Çok yönlü ağrı yönetimi, opioid kullanımını azaltır ve iyileşmeyi hızlandırır.

Hızlandırılmış iyileşme programları, bu ilkeleri bir araya getirerek hastanede kalışı kısaltır ve komplikasyonları azaltır.

Yaşlı hastada deliryum önlenmesi, bakımın ayrılmaz parçasıdır.