Post-tetanik sayım
Post-tetanik sayım (İng. post-tetanic count), derin nöromusküler blokajın derinliğini ölçmek için kullanılan periferik sinir uyarım yöntemidir. Kısaltması PTC'dir.
Etimoloji
Adlandırma, tetanik uyarımdan sonra elde edilen yanıtların sayılmasına dayanır.
Klinik bağlam
Nöromusküler blokajın izleminde en yaygın kullanılan yöntem dörtlü uyarıdır; ancak blokaj derinleştiğinde dört uyarının hiçbirine yanıt alınamaz ve bu yöntem ayrım yapamaz hale gelir. Post-tetanik sayım, tam da bu aralıkta bilgi verir: dörtlü uyarı yanıtı sıfır olan hastada blokajın ne kadar derin olduğunu ve ilk yanıtın yaklaşık ne zaman geri geleceğini gösterir.[1]
Yöntemin dayandığı fizyolojik ilke post-tetanik güçlenmedir. Belirli süreli yüksek frekanslı tetanik uyarım, sinir ucunda asetilkolin sentez ve mobilizasyonunu geçici olarak artırır. Bu nedenle tetanik uyarımın hemen ardından verilen tek uyarılar, blokaj sürmesine karşın kısa süreli kasılma yanıtları oluşturabilir. Alınan yanıtların sayısı blokajın derinliğiyle ters orantılıdır: sayı azaldıkça blokaj derindir; sayı arttıkça dörtlü uyarı yanıtının geri dönmesi yaklaşmıştır. Yanıt hiç alınamaması, çok derin — yoğun — blokajı gösterir.
Uygulamada ulnar sinir uyarılır ve adductor pollicis kasının yanıtı değerlendirilir. Önce tetanik uyarım verilir, kısa bir bekleme süresinin ardından düşük frekanslı tek uyarılar uygulanır ve elde edilen yanıtlar sayılır. Ölçümün yinelenmesi için belirli bir süre beklenmesi gerekir; tetanik uyarım kavşaktaki asetilkolin dinamiğini geçici olarak değiştirdiğinden, arka arkaya yapılan ölçümler yanıltıcı sonuç verir. Tetanik uyarım uyanık hastada ağrılıdır; bu nedenle yalnızca yeterli anestezi altında uygulanır.
Klinik kullanım alanları belirlidir. Derin blokaj gerektiren cerrahi girişimlerde — mikrocerrahi, göz cerrahisi, nöroşirürji ve laparoskopik girişimlerin bazıları — blokajın istenen düzeyde tutulduğunun gösterilmesi gerekir. Laparoskopide derin blokajın cerrahi çalışma alanını genişlettiği ve daha düşük karın içi basınçla çalışmaya olanak verdiği bildirilmiştir. Ayrıca ameliyat sonunda blokajın geri döndürülmesi planlanırken, hangi ajanın uygun olduğuna karar vermede yol gösterir: asetilkolinesteraz inhibitörleri derin blokajda etkisizdir ve bunların erken uygulanması yetersiz geri dönüşe yol açar. Seçici bağlayıcı ajanlar ise derin blokajı da hızla geri çevirebilir; ancak gereken doz blokajın derinliğine göre değişir ve post-tetanik sayım bu kararı yönlendirir.
Nesnel nöromusküler izlem, günümüzde kas gevşetici uygulanan her hastada önerilmektedir. Kalıntı blokaj, yutma bozukluğuna, üst havayolu tıkanıklığına, hipoksemiye ve aspirasyona yol açar; klinik gözlem ve subjektif değerlendirme bu durumu güvenilir biçimde dışlayamaz. Bu nedenle derin blokaj döneminde post-tetanik sayım, yüzeyelleşme döneminde ise dörtlü uyarı oranının nesnel ölçümü birlikte kullanılır ve ekstübasyon öncesinde belirlenen geri dönüş ölçütünün sağlandığı gösterilir.[2]
Yorumda birkaç sınırlılık gözetilir. Ölçüm yalnızca nondepolarizan blokaj için geçerlidir; süksinilkoline bağlı depolarizan blokajda post-tetanik güçlenme görülmez. Uygulanan kas ve elektrot yerleşimi sonucu etkiler; diyafram ve larenks kasları elin küçük kaslarına göre blokaja daha dirençlidir ve daha erken toparlanır — bu nedenle elde yanıt alınamazken hasta öksürebilir. Hipotermi, periferik dolaşımın bozukluğu, ödem, elektrot sorunları ve hipokalemi ile hipermagnezemi gibi elektrolit bozuklukları ölçümü değiştirir. Felçli ekstremitede yapılan ölçüm, reseptör sayısındaki artış nedeniyle blokajı olduğundan az gösterir.
Yoğun bakımda uzun süreli kas gevşetici uygulanan hastalarda — ağır akut solunum sıkıntısı sendromu gibi seçilmiş durumlarda — nesnel izlem, aşırı dozdan ve uzamış güçsüzlükten korunmayı sağlar.
Eş anlamlılar
- PTC
- Post-tetanik yanıt sayımı