Raynaud olgusu
Raynaud olgusu (İng. Raynaud phenomenon), soğuk ya da duygusal stresle tetiklenen, parmaklarda ataklar halinde görülen geri dönüşlü damar büzülmesidir.
Etimoloji
Durumu ilk kez tanımlayan Fransız hekim Maurice Raynaud'nun adını taşır.
Klinik bağlam
Atak sırasında parmak atardamarlarında aşırı büzülme olur ve tipik olarak üç evreli renk değişikliği görülür: önce beyazlaşma, ardından morarma, son olarak dolaşımın geri dönmesiyle kızarma.[1] Üç evrenin tamamı her hastada bulunmaz; keskin sınırlı beyazlaşmanın görülmesi tanısal değeri en yüksek bulgudur. Atak sırasında uyuşma ve ağrı eşlik eder. Ataklar arasında el normale döner; bu, sürekli morarmayla giden akrosiyanozdan ayıran temel özelliktir.
Birincil ve ikincil biçimlerin ayrımı, klinik yaklaşımın merkezindedir. Birincil biçim genç kadınlarda başlar, simetriktir, doku kaybı yapmaz, tırnak yatağı kılcal damar incelemesi normaldir ve otoantikorlar negatiftir; iyi huyludur ve altta yatan hastalık bulunmaz. İkincil biçimde ise başlangıç yaşı ileridir, ataklar asimetrik ve şiddetlidir, parmak uçlarında yara ve doku kaybı görülür. Bu grupta bağ dokusu hastalıkları araştırılmalıdır; skleroderma en sık ilişkili tablodur ve olguların büyük çoğunluğunda bu bulgu hastalığın ilk belirtisidir, diğer bulgulardan yıllar önce ortaya çıkabilir.
Değerlendirmede tırnak yatağı kapilleroskopisi belirleyicidir; genişlemiş ve kayıp kılcal damarların görülmesi ikincil biçimi güçlü biçimde düşündürür ve bağ dokusu hastalığının erken tanınmasını sağlar. Antinükleer antikor ve özgül otoantikorlar istenir. Ayrıca mesleki ve ilaç kaynaklı nedenler sorgulanmalıdır: titreşimli alet kullanımı, beta blokerler, ergot türevleri, uyarıcı maddeler ve bazı kemoterapi ilaçları bilinen nedenlerdir. Tek taraflı ve tek parmakta yerleşen tablo, damar tıkanıklığı ya da göğüs çıkışı sendromunu düşündürür.
Tedavinin temeli koruyucu önlemlerdir: yalnızca ellerin değil tüm vücudun sıcak tutulması, ani ısı değişimlerinden kaçınılması, sigaranın bırakılması ve damar büzücü ilaçların kesilmesi. Sigaranın bırakılması özellikle vurgulanmalıdır. İlaç tedavisinde kalsiyum kanal blokerleri ilk seçenektir; yanıt alınamayan ve parmak ülseri gelişen olgularda fosfodiesteraz engelleyicileri ve prostaglandin türevleri kullanılır. Parmakta iyileşmeyen yara, enfeksiyon ve doku ölümü acil değerlendirme gerektirir.
Eş anlamlılar
- Raynaud fenomeni
- Raynaud hastalığı
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Firestein GS ve ark. (ed.), Firestein and Kelley's Textbook of Rheumatology, 11. baskı, 2021.