Respiratuvar alkaloz
Respiratuvar alkaloz (İng. respiratory alkalosis), alveol ventilasyonunun metabolik gereksinimin üzerine çıkması sonucu arteriyel karbondioksit basıncının düşmesi ve kan pH'ının yükselmesidir.
Etimoloji
Ad, bozukluğun solunumsal kökenini ve bazik yöndeki kaymayı birlikte belirtir.
Klinik bağlam
Tablonun tek mekanizması vardır: karbondioksitin atılımının üretiminden fazla olması. Bu nedenle respiratuvar alkaloz her zaman artmış ventilasyonu gösterir — bu artış istemli, refleks ya da mekanik ventilatör kaynaklı olabilir. Böbrek, birkaç gün içinde bikarbonat atarak telafi eder; bu nedenle akut ve kronik biçimlerde bikarbonat düzeyleri farklıdır ve bu fark, bozukluğun süresi hakkında bilgi verir.[1]
Nedenler geniş bir yelpazeye yayılır ve klinik olarak gruplandırılır. Akciğer kaynaklı nedenler arasında pulmoner emboli, pnömoni, akciğer ödemi, astım ve interstisyel hastalıklar bulunur; bunlarda hipoksemi solunum uyarısını artırır. Merkezi nedenler arasında ağrı, kaygı, ateş, sepsis, merkezi sinir sistemi lezyonları ve salisilat zehirlenmesi sayılır. Diğer nedenler arasında gebelik — progesteronun solunum merkezini uyarmasına bağlı fizyolojik alkaloz —, karaciğer yetmezliği, yüksek irtifa ve mekanik ventilasyonda aşırı dakika hacmi yer alır.
Klinik açıdan en önemli nokta, respiratuvar alkalozun bir hastalık değil bir işaret olmasıdır. Özellikle yoğun bakımda, açıklanamayan hiperventilasyon sıklıkla altta yatan ciddi bir sorunun ilk göstergesidir: sepsis, pulmoner emboli ve metabolik asidoza verilen telafi yanıtı bunların başında gelir. Bu nedenle bulgu, "kaygıya bağlı" olarak nitelenmeden önce bu nedenler dışlanmalıdır — bu, klinikte en sık yapılan ve en tehlikeli yorumlama hatalarından biridir.
Belirtiler alkalozun derecesine ve hızına bağlıdır. Akut ve belirgin olgularda ağız çevresinde ve parmaklarda uyuşma, baş dönmesi, görme bulanıklığı, kas krampları ve tetani görülebilir. Bu bulguların mekanizması, alkalozun albümine bağlı kalsiyum oranını artırarak iyonize kalsiyum düzeyini düşürmesidir — toplam kalsiyum normal olduğu halde belirti ortaya çıkar. Ayrıca alkaloz serebral vazokonstriksiyon yaparak beyin kan akımını azaltır; bu, baş dönmesi ve senkop hissini açıklar.
Bu serebral etki iki yönlü kullanılır. Bir yandan, herniasyon bulgularında geçici hiperventilasyon intrakraniyal basınçı hızla düşüren bir kurtarma önlemi olabilir; öte yandan uzun süreli hiperventilasyon iskemiye yol açtığından travmatik beyin hasarında rutin uygulanması terk edilmiştir. Ayrıca alkaloz, oksihemoglobin disosiyasyon eğrisini sola kaydırarak dokuya oksijen bırakılmasını güçleştirir.
Yönetim, altta yatan nedene yöneliktir; alkalozun kendisini düzeltmeye çalışmak genellikle yanlıştır. Mekanik ventilasyon uygulanan hastalarda dakika hacminin azaltılması gerekir; ancak bunun, hastanın kendi solunum çabasıyla mı yoksa ventilatör ayarıyla mı oluştuğu ayırt edilmelidir — hasta tetiklemesi sürüyorsa sedasyon derinleştirmek yerine nedeni araştırmak esastır. Kronik hiperkapnisi olan hastalarda karbondioksitin hızla normale çekilmesi ise, uyum sağlamış yüksek bikarbonat düzeyi nedeniyle ağır alkaloza yol açar; bu nedenle ventilasyon ayarları ölçülü değiştirilmelidir.[2]
Klinik tuzakların başında, hiperventilasyonun psikojenik sayılarak solunum yolu ve dolaşım nedenlerinin araştırılmaması gelir. Bir diğeri, karışık asit-baz bozukluklarının gözden kaçmasıdır; salisilat zehirlenmesinde respiratuvar alkaloz ile metabolik asidoz bir arada bulunur ve pH normale yakın kalabilir — bu durumda anyon açığı hesaplanmadan tanı konamaz.
Eş anlamlılar
- Solunumsal alkaloz
- Hipokapnik alkaloz