Rumack-Matthew nomogramı
Rumack-Matthew nomogramı (İng. Rumack-Matthew nomogram), akut parasetamol zehirlenmesinde karaciğer hasarı riskini ve antidot gereksinimini belirlemek için kullanılan çizelgedir.
Etimoloji
Çizelgeyi geliştiren araştırmacılar Barry Rumack ve Henry Matthew'ün adlarından gelir.
Klinik bağlam
Çizelge, ilaç alımından sonra geçen süre ile ölçülen kan düzeyini birlikte değerlendirir.[1]
Bu iki değişkenin kesiştiği nokta, belirlenen tedavi çizgisinin üzerinde ya da altında kalmasına göre karar verilir.
Çizgi üzerinde ya da üzerindeki değerlerde asetilsistein tedavisi başlanır.
Çizelgenin doğru kullanımı, birkaç katı kurala bağlıdır; bu kuralların ihlali en sık yapılan hatadır.
Birinci kural, kan düzeyinin alımdan sonraki belirli bir süre geçmeden ölçülmemesidir.
Erken alınan örnek, emilim tamamlanmadığı için yanıltıcı biçimde düşük çıkar; bu, tedavinin gereksiz yere kesilmesine yol açar.
İkinci kural, çizelgenin yalnızca tek seferde alınan akut zehirlenmelerde geçerli olmasıdır.
Zamana yayılan, yinelenen alımlarda çizelge kullanılamaz; bu durumda karar klinik ve laboratuvar bulgularına dayanır.
Bu ayrımın bilinmemesi, kronik aşırı alım olgularının gözden kaçmasına neden olur.
Üçüncü kural, alım zamanının bilinmediği durumlarda çizelgeye başvurulmamasıdır; bu hastalarda tedavi beklemeden başlatılır.
Ayrıca yavaş salınımlı biçimler ve mide boşalmasını geciktiren ilaçlarla birlikte alım, emilimi uzatır ve tek ölçümü yetersiz kılar.
Bu durumlarda ölçüm yinelenmelidir.
Çizelgenin bir diğer sınırlılığı, riskin yalnızca kan düzeyine dayandırılmasıdır.
Oysa kronik alkol kullanımı, açlık ve beslenme yetersizliği bulunan hastalarda daha düşük düzeylerde de hasar gelişebilir.
Bu durum, glutatyon depolarının azalmasıyla açıklanır; bu hastalarda daha dikkatli davranılır.
Çizelge yalnızca ağızdan alımlarda geçerlidir; damar içi uygulamalarda farklı ölçütler kullanılır.
Uygulamada bazı ülkeler daha düşük eşikli çizgiler benimsemiştir; bu, güvenlik payını artırma amacı taşır.
Bu farklılık, yerel kılavuzların izlenmesini gerektirir.
En önemli klinik ilke, kuşku durumunda tedavinin başlatılmasıdır.
Asetilsistein tedavisi görece güvenlidir; oysa gecikmiş tedavinin bedeli karaciğer yetmezliğidir.
Bu asimetri, tedaviye eğilimli karar vermeyi haklı kılar.
Tedavi başlandıktan sonra karaciğer enzimleri ve pıhtılaşma testleri izlenir.
Eş anlamlılar
- Parasetamol nomogramı
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Brunton LL ve ark. (ed.), Goodman & Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics, 14. baskı, 2023.