Asetilsistein

Asetilsistein (İng. acetylcysteine), parasetamol zehirlenmesinin özgül karşıt ilacı olan ve mukus çözücü etkisi bulunan bileşiktir.

Etimoloji

Sistein amino asidinin asetillenmiş biçimini anlatan adından türetilmiştir.

Klinik bağlam

İlaç, glutatyon öncülü olarak görev yapar. Parasetamolün toksik yıkım ürünü, karaciğerdeki glutatyon depoları tükendiğinde hücre hasarına yol açar; asetilsistein bu depoları yenileyerek toksik ürünü etkisizleştirir.

Alanın en kritik ilkesi, tedavinin erken başlatılmasıdır. İlk saatlerde uygulandığında karaciğer hasarını neredeyse tümüyle önler; etkinlik zamanla azalır.

Ancak geç dönemde de yarar sağladığı gösterilmiştir. Bu nedenle karaciğer hasarı gelişmiş hastalarda bile uygulanır; gecikmiş başvuru, tedaviden vazgeçme gerekçesi değildir.

İkinci kritik nokta, kuşkulu olgularda tedavinin ilaç düzeyi beklenmeden başlatılmasıdır. Alım zamanı bilinmiyorsa, yinelenen alımlar söz konusuysa ya da hasta belirtiliyse doğrudan başlanır.

Tek seferlik alımlarda tedavi kararı, alım zamanına göre ölçülen ilaç düzeyinin nomogramla değerlendirilmesine dayanır. Ancak nomogram, yalnızca tek seferlik ve zamanı bilinen alımlarda geçerlidir.

Bu sınırlılığın bilinmemesi, en tehlikeli hatalardandır. Günler boyunca yinelenen orta düzeyde alımlarda düzey düşük ya da saptanamaz olabilir; buna karşın ağır karaciğer hasarı gelişir.

Risk artıran durumlar aç kalma, beslenme yetersizliği, alkol kullanım bozukluğu ve enzim uyarıcı ilaç kullanımıdır; bu gruplarda daha düşük dozlarda bile hasar görülür.

Uygulama damar içi ya da ağızdan yapılabilir. Damar içi uygulama sırasında anafilaktoid tepkime görülebilir: kızarıklık, ürtiker, bronkospazm ve hipotansiyon.

Bu tepkime gerçek alerji değildir; histamin salınımına bağlıdır. İnfüzyon yavaşlatılarak ve antihistaminik verilerek yönetilir; tedavinin tümüyle kesilmesi çoğu kez gerekmez. Bu ayrımın bilinmemesi, yaşam kurtarıcı tedavinin gereksiz yere durdurulmasına yol açar.

Tedavi süresi ve sonlandırma, karaciğer enzimleri, pıhtılaşma testleri ve ilaç düzeyine göre belirlenir; pıhtılaşma bozukluğu sürüyorsa tedavi uzatılır.

Akut karaciğer yetmezliği gelişen hastalarda nakil merkezine erken yönlendirme yaşamsaldır.

İkinci kullanım alanı, mukus çözücü olarak solunum yolu hastalıklarıdır; disülfit bağlarını kırarak salgıyı sulandırır.

Ayrıca kontrast madde uygulaması öncesinde böbrek koruması amacıyla kullanılmış; ancak yapılan çalışmalarda yeterli sıvı desteğine ek yarar sağlamadığı gösterilmiştir. Bu kullanım günümüzde önerilmez.

Eş anlamlılar

• N-asetilsistein

İlgili terimler

• Parasetamol
• Zehirlenme
• Akut karaciğer yetmezliği
• Toksisite
• Karaciğer hastalığı