Akut karaciğer yetmezliği
Akut karaciğer yetmezliği (İng. acute liver failure), önceden karaciğer hastalığı bulunmayan kişide hızla gelişen karaciğer işlev kaybı ve ensefalopatidir.
Etimoloji
Latince acutus (keskin) sözcüğü ile karaciğer yetmezliği teriminin birleşimidir.
Klinik bağlam
Tanım üç öğeye dayanır: pıhtılaşma bozukluğu, hepatik ensefalopati ve önceden bilinen karaciğer hastalığının bulunmaması. Belirtilerin başlangıcı ile ensefalopati arasındaki süre, hiperakut, akut ve subakut biçimleri ayırır.[1]
Başlıca nedenler ilaç ve toksin kaynaklı hasar, viral hepatitler, otoimmün hepatit, iskemik hasar, Budd-Chiari sendromu, Wilson hastalığı ve gebeliğe özgü karaciğer hastalıklarıdır.
Parasetamol aşırı dozu, gelişmiş ülkelerde en sık nedendir ve özgül tedavisi bulunan tek yaygın nedendir. Asetilsistein, erken uygulandığında son derece etkilidir; ancak geç dönemde de yarar sağladığından kuşkulu olgularda gecikmeden başlanmalıdır. Bu ilacın esirgenmesi, önlenebilir ölümlerin nedenidir.
Bir diğer önemli nokta, parasetamol hasarının tek seferlik yüksek doz dışında, günler boyunca yinelenen orta düzeyde alımlarla da gelişebilmesidir. Aç kalmış, alkol kullanan ve beslenme yetersizliği olan kişilerde risk artar. Bu nedenle ilaç düzeyi düşük ya da saptanamaz olsa bile tanı dışlanmaz.
Klinik bulgular sarılık, bulantı, halsizlik, karın ağrısı ve ilerleyen bilinç değişikliğidir. Ensefalopati evrelenir; ileri evrelerde beyin ödemi ve kafa içi basınç artışı gelişir.
Beyin ödemi, hiperakut biçimde en önemli ölüm nedenidir. Amonyak düzeyinin çok yüksek olması riskle ilişkilidir. Yönetimde yatak başının yükseltilmesi, ateşin önlenmesi, ölçülü sedasyon, hiponatremiden kaçınma ve gerektiğinde ozmotik tedavi uygulanır. Aşırı hiperventilasyondan kaçınılır.
Pıhtılaşma testlerindeki uzama, sentez işlevinin en duyarlı göstergesidir ve gidişi izlemede kullanılır. Bu nedenle kanama olmadıkça plazma verilmesinden kaçınılır; verilen plazma, hastalığın seyrini izlemeyi olanaksız kılar. Bu ilke, alanın en önemli klinik kurallarındandır.
Ayrıca uzamış test, kanamaya eğilim anlamına gelmez; doğal antikoagülanlar da azalmıştır ve denge yeniden kurulmuştur.
Diğer sorunlar hipoglisemi, metabolik asidoz, akut böbrek hasarı, enfeksiyona yatkınlık ve dolaşım bozukluğudur. Kan şekerinin düzenli ölçülmesi ve gerektiğinde sürekli glukoz desteği zorunludur.
Enfeksiyonlar sıktır ve klasik bulgular silik kalır; kuşku eşiği düşük tutulmalıdır.
Erken dönemde nakil merkezine yönlendirme yaşamsaldır. Gidiş öngörü ölçütleri, hangi hastaların acil karaciğer nakli gerektirdiğini belirler. Nakil kararının gecikmesi, hastanın nakil için uygun olmayacağı bir noktaya ilerlemesine yol açar.
Kronik karaciğer hastalığı zemininde gelişen tablo ise akut üzerine kronik yetmezlik olarak adlandırılır ve ayrı değerlendirilir.
Eş anlamlılar
- Fulminan karaciğer yetmezliği
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Feldman M ve ark. (ed.), Sleisenger and Fordtran's Gastrointestinal and Liver Disease, 11. baskı, 2021.