Ters transkriptaz enzimi

Ters transkriptaz enzimi (İng. reverse transcriptase), RNA kalıbından DNA üreten enzimdir.

Etimoloji

Genetik bilgi akışının olağan yönünün tersine işlemesini anlatan adlandırmadır.

Klinik bağlam

Enzimin bulunması, bilginin DNA'dan RNA'ya doğru aktığı varsayımını değiştirmiştir. Retrovirüsler bu enzim sayesinde, RNA olarak taşıdıkları genetik bilgiyi DNA'ya çevirir; oluşan DNA konak hücrenin genetik yapısına katılır.

Enzimin en belirleyici özelliği, düzeltme yeteneğinin bulunmamasıdır. Kopyalama sırasında sık hata yapar; bu, yüksek mutasyon hızına yol açar. Sonuç, ilaç direncinin hızla gelişmesidir.

Bu gerçek, HIV enfeksiyonu tedavisinin temel ilkesini belirlemiştir: tedavi tek ilaçla değil, farklı basamakları hedef alan birden çok ilacın birlikte kullanılmasıyla yürütülür. Tek ilaçla tedavi, kısa sürede direnç doğurur ve bu nedenle kesinlikle uygulanmaz. Aynı gerekçeyle, temas öncesi profilaksi uygulanacak kişide enfeksiyonun bulunmadığının gösterilmesi zorunludur.

Enzimi hedef alan ilaçlar iki gruba ayrılır. Nükleozit benzeri engelleyiciler, yapıya katılarak zincirin uzamasını durdurur. Nükleozit dışı engelleyiciler ise enzime doğrudan bağlanarak işlevini bozar. Her iki grup da tedavi şemalarının temel bileşenleridir.

Nükleozit benzeri ilaçların bir bölümü mitokondriyal DNA üretimini de etkileyerek yan etki oluşturur; laktik asidoz, nöropati, pankreatit ve yağ dağılımı değişiklikleri bildirilmiştir. Yeni kuşak ilaçlarda bu etkiler belirgin biçimde azalmıştır.

Bazı ilaçlar aynı zamanda hepatit B virüsü üzerinde de etkilidir; bu ilaçların ani kesilmesi, hepatitin ağır alevlenmesine yol açabilir. Bu nedenle tedavi değişikliklerinde hepatit B durumu mutlaka değerlendirilmelidir. Bu tuzak, klinikte ciddi sonuçlar doğurur.

Enzim ayrıca hepatit B virüsünde de bulunur; bu virüs, DNA taşımasına karşın çoğalma sürecinde bu enzimi kullanır. Bu ortak özellik, bazı ilaçların her iki enfeksiyonda da etkili olmasını açıklar.

Laboratuvar uygulamalarında da yaygın kullanılır; RNA'nın DNA'ya çevrilmesine dayanan moleküler testler bu enzime dayanır. Virüs yükü ölçümleri ve birçok tanısal test bu yöntemle yapılır.

Ayrıca telomeraz, insan hücrelerinde bulunan ve benzer biçimde çalışan bir enzimdir; kromozom uçlarının korunmasını sağlar ve kanser biyolojisinde önemli rol oynar.

Gen tedavilerinde, genetik bilgiyi hücreye kalıcı biçimde aktarmak amacıyla bu enzimi kullanan taşıyıcılar geliştirilmiştir.

Eş anlamlılar

• Revers transkriptaz

İlgili terimler

• Retrovirüs
• HIV enfeksiyonu
• Antiretroviral tedavi
• RNA
• Antibiyotik direnci