Retrovirüs

Retrovirüs (İng. retrovirus), genetik bilgisini RNA olarak taşıyan ve bunu ters transkriptaz enzimiyle DNAya çeviren virüs ailesidir.

Etimoloji

Latince retro (geriye) ön eki ile virüs sözcüğünün birleşimidir; bilgi akışının olağan yönün tersine işlemesini anlatır.

Klinik bağlam

Bu virüsler, moleküler biyolojinin temel varsayımını değiştirmiştir. Bilgi akışının DNA'dan RNA'ya doğru olduğu kabul edilirken, bu ailede akış tersine işler; enzim, RNA'dan DNA üretir ve oluşan DNA konak hücrenin genetik yapısına katılır.

Bu bütünleşme, klinik açıdan belirleyicidir. Virüs artık hücrenin kalıcı bir parçasıdır; hücre bölündüğünde birlikte kopyalanır. Bu nedenle enfeksiyon, mevcut ilaçlarla tümüyle ortadan kaldırılamaz. Uzun ömürlü hücrelerde oluşan gizli havuz, tedaviye karşın enfeksiyonun sürmesinin temel nedenidir.

İnsanda hastalık yapan başlıca üyeler, HIV enfeksiyonu etkenleri ile insan T lenfotropik virüsleridir.

Ters transkriptaz enziminin düzeltme yeteneği yoktur; bu nedenle kopyalama sırasında çok sayıda hata oluşur. Yüksek mutasyon hızı, ilaç direncinin hızla gelişmesine yol açar. Bu gerçek, tedavinin neden tek ilaçla değil, birden çok ilacın birlikte kullanılmasıyla yürütüldüğünü açıklar. Tek ilaçla tedavi, kısa sürede direnç doğurur ve alanın en kritik ilkelerindendir.

Aynı özellik, aşı geliştirmeyi de güçleştirmiştir; virüsün yüzey yapısındaki sürekli değişim, koruyucu bağışıklık oluşumunu engeller.

Tedavide kullanılan ilaç grupları, virüs yaşam döngüsünün farklı basamaklarını hedef alır: giriş engelleyicileri, ters transkriptaz engelleyicileri, integraz engelleyicileri ve proteaz engelleyicileri. Antiretroviral tedavi ile virüs yükü saptanamaz düzeye indirilebilir; bu durumda cinsel yolla bulaş gerçekleşmez ve bağışıklık büyük ölçüde onarılır.

İnsan T lenfotropik virüsü tip 1, erişkin T hücreli lösemi-lenfoma ve ilerleyici bir omurilik hastalığına yol açar. Enfeksiyonların büyük çoğunluğu yaşam boyu belirtisiz kalır; hastalık yalnızca küçük bir bölümünde gelişir. Bulaş anne sütü, cinsel temas ve kan yoluyla gerçekleşir.

İnsan genomunun önemli bir bölümü, geçmişte bütünleşmiş retroviral dizilerden oluşur; bu diziler çoğunlukla işlevsizdir, ancak bir bölümünün plasenta gelişimi gibi süreçlerde rol aldığı gösterilmiştir.

Ters transkriptaz enzimi, laboratuvar uygulamalarında da yaygın kullanılır; RNA'nın DNA'ya çevrilmesine dayanan moleküler testler bu enzime dayanır.

Gen tedavilerinde, genetik bilgiyi hücreye kalıcı biçimde aktarmak amacıyla değiştirilmiş retroviral taşıyıcılar kullanılmaktadır.

Eş anlamlılar

• Retroviridae

İlgili terimler

• HIV enfeksiyonu
• Antiretroviral tedavi
• RNA
• Virüs
• Konak hücre