Konak hücre

Konak hücre (İng. host cell), bir mikroorganizmanın ya da virüsün yerleştiği, çoğaldığı veya beslendiği canlı hücredir.

Etimoloji

Türkçe konak sözcüğü ile hücre sözcüğünün birleşimidir.

Klinik bağlam

Kavram, en belirgin biçimde virüslerde geçerlidir. Virüsler kendi başlarına çoğalamaz; genetik bilgilerini kopyalamak ve protein üretmek için hücrenin düzeneklerini kullanırlar. Bu zorunlu bağımlılık, virüslere karşı ilaç geliştirmeyi güçleştirir: hedef alınan yapıların çoğu hücreye aittir ve ilacın hücreye zarar vermeden virüsü durdurması gerekir.

Hücre seçiciliği, yüzeydeki almaç moleküllerine bağlıdır. HIV enfeksiyonunda virüs, CD4 lenfosit yüzeyindeki molekülü kullanır; bu nedenle bağışıklığın yönetici hücrelerini hedef alır ve hastalığın tüm görünümü buradan doğar. Benzer biçimde bazı virüsler solunum yolu hücrelerine, bazıları karaciğer hücrelerine yerleşir. Almaç dağılımı, hastalığın hangi organı tutacağını belirler.

Bu bilgi tedaviye dönüşmüştür: virüsün girişini engelleyen ilaçlar, almaca ya da bağlanma sürecine yöneliktir. Bazı kişilerde ilgili almaç genindeki doğal değişiklikler enfeksiyona karşı direnç sağlar; bu gözlem, giriş engelleyici ilaçların geliştirilmesine yol açmıştır.

Hücre içi bakteriler de benzer bir yaşam biçimi izler. Tüberküloz etkeni makrofajların içinde yaşayabilir; bu nedenle etkili ilaçların hücre içine geçebilmesi ve tedavinin uzun sürmesi gerekir. Legionella, Salmonella ve Brucella türleri de bu grupta değerlendirilir.

Bazı virüsler, çoğalmadan hücre içinde sessiz kalabilir. Bu duruma latans denir; herpes simpleks virüsü sinir hücrelerinde, varisella-zoster virüsü sinir düğümlerinde, sitomegalovirüs ise farklı hücrelerde gizli kalır. Bağışıklık zayıfladığında yeniden etkinleşirler. Bu nedenle bağışıklık baskılayıcı tedavi öncesi gizli enfeksiyonların araştırılması zorunludur; bu ayrıntının atlanması ciddi enfeksiyonlara yol açar.

Bazı virüsler genetik bilgisini hücrenin kendi genetik yapısına katar. Bu bütünleşme, virüsün tümüyle yok edilmesini engeller ve iyileşmenin neden mümkün olmadığını açıklar. Ayrıca bazı virüslerde bu süreç hücre bölünmesinin denetimini bozarak kanser gelişimine yol açar; insan papillomavirüsü ile serviks kanseri ilişkisi bunun en bilinen örneğidir. Aşılama, bu ilişkiyi kırarak kanseri önleyen bir uygulamadır.

Hücrenin kendi savunma düzenekleri de vardır: interferon üretimi, antijen sunumu ve enfekte hücrenin programlı ölüme yönlendirilmesi. Virüsler bu düzenekleri baskılayan proteinler üretir; bu karşılıklı mücadele, enfeksiyonun seyrini belirler.

Laboratuvar bağlamında terim, biyoteknolojik ürünlerin üretiminde kullanılan hücreler için de kullanılır; insülin, aşılar ve monoklonal antikorlar bu yolla üretilir. Üretim hücresinin türü, ürünün şeker yapısını ve dolayısıyla etkinliğini etkiler.

Eş anlamlılar

• Hedef hücre
• Konakçı hücre

İlgili terimler

• Virüs
• Enfeksiyon
• Latans
• Bağışıklık sistemi
• Antiviral ilaçlar