Virüs

Virüs (İng. virus; Lat. virus, zehir), yalnızca canlı hücre içinde çoğalabilen, hücresel yapısı bulunmayan enfeksiyon etkenidir.

Etimoloji

Latince virus (zehir, salgı) sözcüğünden gelir.

Klinik bağlam

Yapı olarak genetik materyal ile onu çevreleyen protein kılıftan oluşur; bazılarında ek olarak lipit zarf bulunur. Genetik materyal DNA ya da RNA olabilir. Kendi enerji üretimleri ve protein sentez düzenekleri yoktur; bu nedenle çoğalmak için konak hücreye zorunlu olarak bağımlıdırlar.

Bu bağımlılık, antiviral ilaç geliştirmeyi güçleştirir; hedeflenen yapıların çoğu hücreye aittir ve ilacın hücreye zarar vermeden virüsü durdurması gerekir.

Zarf varlığı, dezenfeksiyon açısından belirleyicidir. Zarflı virüsler alkol ve sabuna duyarlıdır; zarfsız olanlar çevrede daha dayanıklıdır ve el antiseptiklerine daha dirençlidir. Bu ayrım, enfeksiyon denetiminde pratik sonuç doğurur.

Hücreye giriş, yüzeydeki almaçlara bağlanmayla gerçekleşir; almaç dağılımı, hangi organın tutulacağını belirler. HIV enfeksiyonunda virüsün CD4 lenfositleri hedef alması, hastalığın tüm görünümünü açıklar.

Bazı virüsler ilk enfeksiyondan sonra sessiz kalır; buna latans denir. Herpes simpleks virüsü, varisella-zoster virüsü ve sitomegalovirüs bu gruptadır ve bağışıklık zayıfladığında yeniden etkinleşirler.

Bazıları genetik bilgisini konak hücrenin genomuna katar; bu bütünleşme, enfeksiyonun tümüyle ortadan kaldırılamamasının nedenidir. Aynı süreç, bazı virüslerde hücre bölünmesinin denetimini bozarak kanser gelişimine yol açar; insan papillomavirüsü ile serviks kanseri ilişkisi bunun en bilinen örneğidir.

RNA taşıyan virüslerde mutasyon hızı yüksektir; bu özellik, direnç gelişimini, mevsimsel değişimi ve varyantların ortaya çıkışını açıklar.

Tanıda moleküler testler, antijen testleri, serolojik yöntemler ve seçilmiş durumlarda hücre kültürü kullanılır. Moleküler testin pozitif olması, canlı ve bulaştırıcı etkeni her zaman göstermez; iyileşme sonrası haftalarca pozitiflik sürebilir. Bu ayrımın bilinmemesi, gereksiz izolasyon kararlarına yol açar.

Antiviral tedavi sınırlı sayıda hastalıkta etkilidir ve çoğunda erken başlanması gerekir. Buna karşılık en sık yapılan hata, viral enfeksiyonlara ayrım gözetmeden antibiyotik verilmesidir.

Korunmada aşılama en etkili yöntemdir; bazı virüslerde hastalığı ve buna bağlı kanserleri önlemede belirleyici olmuştur. Ayrıca el hijyeni, izolasyon önlemleri ve bulaş yollarının bilinmesi etkilidir.

Bakteriyofajlar, bakterileri enfekte eden virüslerdir; dirençli enfeksiyonlarda tedavi seçeneği olarak araştırılmaktadır.

Eş anlamlılar

• Virus

İlgili terimler

• Viral
• Konak hücre
• Mikroorganizma
• Antiviral ilaçlar
• Aşılama