Tiroit hormonu

Tiroit hormonu (İng. thyroid hormone), tiroit bezinden salgılanan, metabolizmayı düzenleyen iyot içerikli hormonlardır.

Etimoloji

Yunanca thyreos (kalkan) sözcüğünden gelen tiroit terimi ile hormon sözcüğünün birleşimidir.

Klinik bağlam

Bez, hormonun büyük bölümünü T4 biçiminde üretir; etkin biçim olan T3'e dönüşüm ise büyük ölçüde dokularda gerçekleşir. Bu ayrım, birçok klinik durumu açıklar. Ağır hastalıkta dönüşüm baskılanır ve etkisiz bir biçim üretilir; ortaya çıkan tabloya hasta ötiroit sendromu denir. Bu durumda testler bozuk görünse de bez hastalığı yoktur; tedavi başlanması hatadır. Bu nedenle yoğun bakımda tiroit testlerinin gereksiz istenmemesi önerilir.

Salgı, hipotalamus ve hipofiz tarafından geri bildirim döngüsüyle denetlenir; TSH bu döngünün en duyarlı göstergesidir ve ilk basamak testtir. Ancak bu duyarlılık bir koşula bağlıdır: hipofiz sağlam olmalıdır. Hipofiz kaynaklı yetmezlikte TSH düşük ya da normal bulunabilir; bu nedenle yalnızca TSH'ye bakılması tanıyı atlatır. Bu tuzak, hipofiz cerrahisi geçirmiş ya da başka hormon eksikliği bulunan hastada özellikle önemlidir. TSH'nin değişimi ayrıca yavaştır; doz değişikliğinden sonra ölçüm için birkaç hafta beklenmelidir.

Yerine koyma tedavisinde levotiroksin kullanılır ve emilimi çok sayıda etkenden etkilenir. İlacın aç karnına, tercihen sabah ve diğer ilaçlardan ayrı alınması gerekir; kalsiyum, demir, proton pompası engelleyicileri ve bazı besinler emilimi belirgin biçimde azaltır. Bu ayrıntının anlatılmaması, tedaviye yanıtsızlığın en sık nedenidir ve gereksiz doz artışlarına yol açar. Doz, vücut ağırlığına göre hesaplanır; ancak yaşlı ve koroner hastalığı bulunanlarda düşük dozla başlanıp yavaş artırılmalıdır, çünkü hızlı yükleme angina ve ritim bozukluğunu tetikleyebilir.

Gebelik, özel bir dikkat gerektirir. Hormon gereksinimi erken haftalardan itibaren belirgin biçimde artar ve bebeğin beyin gelişimi ilk üç ayda tümüyle anneden gelen hormona bağımlıdır. Bu nedenle tedavi altındaki gebede doz gebelik anlaşılır anlaşılmaz artırılmalı ve izlem sıklaştırılmalıdır; bu adımın atlanması geri döndürülemez sonuçlar doğurur. Aşırı tedavi de zararlıdır; baskılanmış TSH kemik kaybı ve atriyal fibrilasyon riskini artırır. Hormonun kilo verme amacıyla kullanılması ise tehlikelidir ve önerilmez.

Eş anlamlılar

• Tiroksin
• Levotiroksin

İlgili terimler

• Tiroit
• Hipotiroidi
• Hipertiroidi
• Hipofiz
• Replasman