Transkripsiyon

Transkripsiyon (İng. transcription; Lat. transcribere kopyalamak), DNA'daki bilginin RNA'ya kopyalanması sürecidir.

Etimoloji

Latince trans (öte) ve scribere (yazmak) sözcüklerinden türetilmiştir.

Süreç, gen anlatımının ilk basamağıdır; RNA polimeraz enzimi tarafından gerçekleştirilir.^[1]

Enzim, DNA'nın belirli bir bölgesine bağlanır ve tek zinciri kalıp olarak kullanarak RNA sentezler.

Başlangıç, promotor adı verilen düzenleyici bölgelerin tanınmasıyla gerçekleşir.

Bu bölgelere bağlanan transkripsiyon faktörleri, hangi genin ne zaman ve ne ölçüde okunacağını belirler.

Bu düzenleme, tüm hücrelerin aynı genetik bilgiyi taşımasına karşın farklı işlevler görmesini açıklar.

Bu ilke, hücre farklılaşmasının temelidir.

Oluşan ilk ürün, olgunlaşmamış RNA'dır; işlenerek olgun biçime dönüştürülür.

Bu işleme sırasında kodlamayan bölgeler çıkarılır ve kodlayan bölgeler birleştirilir.

Bu birleştirmenin farklı biçimlerde yapılması, tek bir genden birden çok protein üretilmesini sağlar.

Bu olgu, insan genindeki sayının protein çeşitliliğini açıklamaktaki yetersizliğini giderir.

Birleştirme bölgelerindeki değişiklikler hastalığa yol açar; talasemi ve kas distrofilerinde bu düzenek görülür.

Bu bilgi, tedavi geliştirmede kullanılmaktadır; birleştirmeyi yönlendiren oligonükleotit ilaçlar geliştirilmiştir.

Bu ilaçlar, spinal musküler atrofi ve Duchenne kas distrofisinde kullanıma girmiştir.

Süreç, birçok ilacın da hedefidir.

Steroit hormonlar, hücre içi almaçlara bağlanarak doğrudan gen anlatımını değiştirir; bu nedenle etkileri saatler içinde ortaya çıkar.

Bu gecikme, kortikosteroidlerin akut alerjik tepkide neden hemen etki göstermediğini açıklar.

Rifampisin, bakteriyel RNA polimerazı engelleyerek etki gösterir; insan enzimini etkilemez.

Bu seçicilik, antibiyotiğin güvenliğini sağlar.

Aktinomisin D ve alfa-amanitin, süreci engelleyen diğer bileşiklerdir.

Ters transkripsiyon, RNA'dan DNA üretilmesidir; retrovirüslerde görülür.

HIV enfeksiyonu tedavisinde kullanılan ilaçların önemli bir bölümü bu enzimi hedef alır.

Ayrıca bu enzim, laboratuvar tanısında kullanılan RT-PCR yönteminin temelini oluşturur.

Bu yöntem, RNA virüslerinin saptanmasında yaygın biçimde kullanılmaktadır.

Epigenetik değişiklikler, DNA dizisini değiştirmeden süreci düzenler; metilasyon ve histon değişiklikleri bu kapsamdadır.

Bu düzenlemelerdeki bozukluklar kanser gelişiminde rol oynar.