Yassı epitel
Yassı epitel (İng. squamous epithelium), yassı hücrelerden oluşan örtü dokusudur.
Etimoloji
Latince squama (pul) sözcüğünden türetilen skuamöz teriminin Türkçe karşılığıdır.
Klinik bağlam
Doku, tek katlı ve çok katlı olmak üzere ikiye ayrılır ve bu ayrım işlevi belirler.[1] Tek katlı biçim, akciğer alveollerinde ve damar iç yüzeyinde bulunur; incedir ve madde geçişini kolaylaştırır. Çok katlı biçim ise mekanik yüke dayanıklıdır ve deri, ağız boşluğu, yutak, yemek borusu, rahim ağzının dış bölümü ve vajinayı örter. Deride keratinleşmiş, mukozalarda ise keratinsizdir.
Doku, sürekli yenilenir; taban tabakasındaki hücreler bölünür ve yukarı doğru ilerleyerek olgunlaşır. Bu yenilenme hızı, hızlı bölünen hücreleri hedefleyen tedavilerin niçin bu dokularda yan etki yaptığını açıklar; kemoterapi ve ışın tedavisinde mukozit gelişimi bu düzeneğe dayanır. Aynı özellik, yüzeyel yaraların iz bırakmadan iyileşmesini de sağlar.
Klinik açıdan en önemli kavram, metaplazidir. Bir örtü dokusunun uzun süreli tahriş altında başka bir tipe dönüşmesi, uyum yanıtıdır ancak kanser gelişimine zemin hazırlar. Sigara dumanı, bronşlardaki silyalı epitelin yassı epitele dönüşmesine yol açar; bu değişiklik, temizleme işlevinin kaybolmasına ve skuamöz hücreli akciğer kanserine giden yolun başlangıcına neden olur. Tersine, yemek borusunda asit maruziyeti yassı epitelin bez epiteline dönüşmesine yol açar ve bu, adenokarsinom riskini artırır.
Kanser gelişimi bu dokuda basamaklı ilerler; displazi evrelerinden geçerek karsinoma dönüşür. Bu sıralı ilerleme, tarama programlarının dayanağını oluşturur; rahim ağzı taramasında hücresel değişikliklerin erken evrede saptanması, kanser gelişmeden tedavi olanağı sağlar. Aynı ilke ağız boşluğunda lökoplaki, deride aktinik keratoz için geçerlidir. Bu nedenle bu dokuyu ilgilendiren bölgelerde silinmeyen beyaz ya da kırmızı plaklar ile iyileşmeyen ülserler biyopsi gerektirir.
Eş anlamlılar
- Skuamöz epitel
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Kumar V ve ark., Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease, 10. baskı, 2020.