Zor havayolu
Zor havayolu (İng. difficult airway), eğitimli bir uygulayıcının yüz maskesiyle ventilasyon, laringoskopi, endotrakeal entübasyon, supraglottik araç yerleştirme ya da cerrahi havayolu erişiminde güçlük veya başarısızlık yaşadığı ya da yaşamasının öngörüldüğü klinik durumdur; anatomik ve fizyolojik bileşenleriyle birlikte havayolu yönetiminin planlanmasını belirleyen temel kavramdır.
Etimoloji
Türkçe "zor" (Far. zūr "güç, kuvvet") ve "havayolu" (hava + yol) sözcüklerinden oluşan tanımlayıcı bir terimdir; İngilizce difficult airway ifadesinin karşılığıdır.
Klinik bağlam
Kavram tek bir durumu değil bir güçlükler ailesini kapsar: zor maske ventilasyonu (sakal, obezite, dişsizlik, ileri yaş, horlama-uyku apnesi öyküsü), zor laringoskopi ve entübasyon (kısıtlı ağız açıklığı, Mallampati III–IV, kısa tiromental mesafe, boyun hareket kısıtlılığı, üst kesici dişlerin çıkıntısı, boyun çevresi genişliği), zor supraglottik araç yerleşimi ve zor cerrahi havayolu (boyun radyoterapisi, kitle, önceki cerrahi, obezite); tarama testlerinin tek tek duyarlılığı düşük olduğundan çok değişkenli değerlendirme ve öykü (önceki zor entübasyon kaydı) esastır.[1] Güncel yaklaşım anatomik güçlüğe fizyolojik zor havayolu kavramını eklemiştir: ağır hipoksemi, hipotansiyon, metabolik asidoz ve sağ ventrikül yetmezliği, teknik olarak kolay bir entübasyonu bile peri-entübasyon kardiyak arrest riski yüksek bir girişime dönüştürür; preoksijenasyonun güçlendirilmesi, apneik oksijenasyon ve hemodinamik optimizasyon bu bileşenin yönetimidir. Öngörülen zor havayolunda en güvenli strateji spontan solunumun korunmasıdır: topikal anestezi ve hedefe yönelik sedasyonla uyanık fleksibl (fiberoptik) ya da video laringoskopik entübasyon ilk seçenektir; öngörülmeyen güçlükte ise yapılandırılmış algoritmalar (ASA ve Difficult Airway Society kılavuzları) basamaklı planları (Plan A: optimize laringoskopi ve entübasyon; Plan B: supraglottik araçla oksijenasyon; Plan C: yüz maskesiyle ventilasyon; Plan D: acil boyun ön cerrahisi) tanımlar; her basamakta deneme sayısının sınırlanması, yardım çağrılması ve oksijenasyonun entübasyondan öncelikli tutulması temel ilkelerdir.[2] "Entübe edilemez–oksijenlenemez" (CICO) durumu, tüm basamakların başarısızlığıyla gelişen ve dakikalar içinde hipoksik beyin hasarına ilerleyen en korkulan senaryodur; çözümü krikotirotomidir ve en sık hata girişim kararının geciktirilmesidir. Videolaringoskopinin yaygınlaşması ilk deneme başarısını artırmış, sugammadeks rokuronyum bloğunun hızla geri çevrilmesine olanak tanımış, yüksek akışlı nazal oksijen apne süresini uzatmıştır; bununla birlikte ekipman tek başına yeterli değildir ve NAP4 denetimi, havayolu felaketlerinin çoğunda planlama, iletişim ve karar verme kusurlarının payını göstermiştir.[3] Zor havayolu saptanan hastanın belgelendirilmesi, bilgilendirilmesi ve kayıtlara uyarı konması, sonraki karşılaşmaların güvenliği için standart uygulamadır.
Eş anlamlılar
- Güç havayolu
- Zor entübasyon (bileşenlerinden biri için kullanılan dar anlam)
İlgili terimler
- Endotrakeal entübasyon
- Krikotirotomi
- Hızlı ardışık entübasyon
- Preoksijenasyon
- Sugammadeks
- Laringoskopi
Kaynaklar
- ↑ Apfelbaum JL, Hagberg CA, Connis RT ve ark., 2022 American Society of Anesthesiologists Practice Guidelines for Management of the Difficult Airway, Anesthesiology, 2022.
- ↑ Frerk C, Mitchell VS, McNarry AF ve ark., Difficult Airway Society 2015 guidelines for management of unanticipated difficult intubation in adults, British Journal of Anaesthesia, 2015.
- ↑ Cook TM, Woodall N, Frerk C, Major complications of airway management in the UK: results of the Fourth National Audit Project of the Royal College of Anaesthetists and the Difficult Airway Society (NAP4), British Journal of Anaesthesia, 2011.