Üretra

Üretra (İng. urethra; Lat. urethra), idrarın mesaneden vücut dışına taşındığı kanaldır. Erkek ve kadında uzunluğu ve yapısı belirgin biçimde farklıdır.

Etimoloji

Yunanca idrar anlamındaki ouron kökünden türeyen ourethra sözcüğünden gelir.

Klinik bağlam

Kadında kanal kısadır ve doğrudan dışarı açılır. Erkekte ise uzundur ve bölümlere ayrılır: prostatik, membranöz ve spongiöz bölümler. Membranöz bölüm, dış sfinkterin bulunduğu ve en dar olan kesimdir; spongiöz bölüm ise penis içinde ilerler. Erkekte kanalın uzun ve iki kez kıvrım yapan seyri, kateter uygulamalarında güçlük ve yaralanma riskinin nedenidir.

İdrar tutulmasını iki sfinkter sağlar: mesane boynundaki iç sfinkter otonom denetim altındadır, dış sfinkter ise istemli olarak kasılır. Erkekte kanal aynı zamanda üreme sisteminin bir bölümüdür.

Kadında kanalın kısa olması ve dış ortama yakınlığı, üriner sistem enfeksiyonunun kadınlarda neden çok daha sık görüldüğünü açıklar. Erkekte ise ileri yaşta prostat büyümesi, kanalın prostatik bölümünü daraltarak idrar akımını bozar.

Başlıca hastalıklar arasında üretrit, darlık, travma, taş sıkışması ve doğuştan anomaliler bulunur. Darlık, çoğunlukla travma, enfeksiyon ya da girişimlere bağlı olarak gelişir; idrar akımının zayıflaması, çatallaşması, ıkınma gereksinimi ve yineleyen enfeksiyonlarla ortaya çıkar. Tanıda akım ölçümü, üretrografi ve endoskopi kullanılır; tedavi darlığın uzunluğuna göre genişletme, endoskopik kesi ya da onarım cerrahisidir. Yinelenen genişletme işlemleri kalıcı çözüm sağlamaz ve darlığı ağırlaştırabilir.

Travma açısından en önemli klinik kural, pelvis kırığı bulunan hastalarda kanal yaralanmasının araştırılmasıdır. Uyarı bulguları dış idrar deliğinde kan, perinede geniş hematom, idrar yapamama ve rektal muayenede prostatın yerinde palpe edilememesidir. Bu bulguların varlığında körlemesine kateter takılması, kısmi yırtığı tam kopmaya dönüştürebilir; önce görüntüleme yapılmalı ve gerekirse suprapubik kateter yerleştirilmelidir. Bu, ürolojik travmadaki en temel güvenlik ilkesidir.

Kateterizasyonda da benzer dikkat gerekir. Balonun kanal içinde şişirilmesi ciddi yaralanma yapar; bu nedenle idrar geldiği görülmeden balon şişirilmemelidir. Erkekte prostat büyümesi nedeniyle geçiş güçleştiğinde zorlamak yerine uygun kateter seçimi ya da ürolojik değerlendirme gerekir. Uzun süreli kateter kullanımı, kanalda erozyon ve darlığa yol açar.

Kadınlarda doğum travması, cerrahi ve radyoterapi sonrası fistüller gelişebilir; sürekli idrar kaçağı ile ortaya çıkar. Divertikül, kadınlarda yineleyen enfeksiyon, idrar sonrası damlama ve ağrıyla seyreden, sıklıkla gözden kaçan bir durumdur.

Doğuştan anomaliler arasında hipospadias ve epispadias yer alır; idrar deliğinin olağan dışı yerleşimi ile tanınır. Hipospadias saptanan bebeklerde sünnet, onarımda kullanılabilecek dokunun korunması amacıyla ertelenmelidir; bu ayrıntının bilinmemesi, sonraki cerrahiyi güçleştirir.

Enfeksiyon ve iltihabi süreçlerde kanal, cinsel yolla bulaşan etkenlerin ilk tutulum yeridir; belirtisiz seyredebilmesi nedeniyle tarama önemlidir. Ayrıca kimyasal tahriş, yabancı cisim ve travmatik nedenler de yakınmalara yol açabilir; bu durumlarda antibiyotik yerine tetikleyicinin ortadan kaldırılması gerekir.

Eş anlamlılar

• İdrar kanalı
• Sidik yolu

İlgili terimler

• Mesane
• Üriner kateter
• Üretrit
• Prostat
• İdrar retansiyonu