İzoniyazid

İzoniyazid (İng. isoniazid), tüberküloz tedavisinin temel ilaçlarından biridir.

Etimoloji

İzonikotinik asit hidrazit bileşiğinin kısaltılmış uluslararası adıdır.

İlaç bir ön ilaçtır; bakteriye özgü katalaz-peroksidaz enzimiyle etkin biçime dönüştürülür.^[1]

Etkin ürün, mikobakteri hücre duvarının yapı taşı olan mikolik asit sentezini engeller.

Bu hedefin yalnızca mikobakterilerde bulunması, ilacın dar etki alanını ve seçiciliğini açıklar.

Bu etkinleştirici enzimi kodlayan gendeki değişiklikler, direncin başlıca nedenidir.

Bu düzenek, dirençli tüberkülozun moleküler temelini oluşturur ve hızlı tanı testlerinde kullanılır.

İlaç, hem etkin hastalık tedavisinde hem latent enfeksiyon tedavisinde kullanılır.

Latent tedavide tek başına verilebilir; etkin hastalıkta ise tek ilaç kullanımı kesinlikle sakıncalıdır.

Tek ilaçla tedavi, hızla direnç gelişimine yol açar; bu, tüberküloz tedavisinin temel kuralıdır.

Bu nedenle etkin hastalık dışlanmadan latent tedavi başlatılmamalıdır; bu adımın atlanması ciddi bir hatadır.

En önemli yan etki, karaciğer toksisitesidir.

Enzim yükselmesi hastaların önemli bir bölümünde görülür; çoğu geçicidir ve tedavi kesilmesini gerektirmez.

Ancak belirgin yükselme ya da bulantı, kusma, halsizlik ve sarılık gelişmesi durumunda ilaç kesilmelidir.

Bu nedenle hastaya belirti eğitimi verilmesi, rutin kan izleminden daha değerlidir.

Risk yaşla, alkol kullanımıyla ve karaciğer hastalığı varlığında artar.

İkinci önemli yan etki, çevresel sinir hasarıdır.

İlaç, piridoksin ile etkileşerek B6 vitamini eksikliği oluşturur; el ve ayaklarda uyuşma görülür.

Bu nedenle risk taşıyan hastalara piridoksin desteği verilir; gebeler, diyabetliler, alkol kullananlar ve beslenme yetersizliği olanlar bu gruptadır.

Bu basit önlem, kalıcı sinir hasarını önler.

Aşırı dozda ise ilaç, nöbetlerle, ağır metabolik asidozla ve bilinç kaybıyla seyreden zehirlenme yapar.

Bu nöbetler klasik antiepileptiklere dirençlidir; antidot yüksek doz piridoksindir.

Bu bilgi, acil tıp açısından yaşamsaldır.

İlaç, karaciğer enzimlerini engelleyerek fenitoin ve karbamazepin düzeylerini yükseltir.

Yıkım hızı genetik olarak belirlenir; hızlı ve yavaş asetilleyiciler farklı yanıt gösterir.

Tirami açısından zengin besinlerle etkileşim bildirilmiştir.

↑ Bennett JE ve ark. (ed.), Mandell, Douglas, and Bennett's Principles and Practice of Infectious Diseases, 9. baskı, 2020.