Sinir lifi

Sinir lifi (İng. nerve fiber), sinir hücresinin uzantısı olan aksonun, çevresindeki kılıfla birlikte oluşturduğu yapıdır.

Etimoloji

Türkçe sinir sözcüğü ile lif sözcüğünün birleşimidir.

Klinik bağlam

Lifler, çaplarına ve miyelin varlığına göre sınıflandırılır. Kalın miyelinli lifler hızlı iletim sağlar ve motor işlev, ince dokunma, titreşim ile konum duyusunu taşır. İnce miyelinli ve miyelinsiz lifler yavaş iletir; ağrı, ısı ve otonom işlevlerden sorumludur.

Miyelin kılıfı, iletiyi hızlandırır; uyarı, kılıf boşluklarından atlayarak ilerler. Bu nedenle miyelin hastalıklarında iletim hızı belirgin biçimde düşer.

Lif türüne göre farklı duyarlılık, klinik açıdan belirleyicidir. Lokal anestezikler önce ince lifleri bloke eder; bu nedenle ağrı ve ısı duyusu, dokunma ve kas gücünden önce kaybolur. Aynı sıralama, bloğun çözülmesinde ters yönde işler. Bu özellik, düşük derişimlerde duyusal blok sağlanırken kas gücünün korunabilmesinin nedenidir ve doğum analjezisinin temelidir.

Basıya bağlı hasarda ise kalın lifler önce etkilenir; uyuşma ve güçsüzlük, ağrı duyusundan önce ortaya çıkar. Bu ayrım, tuzak nöropatilerin bulgu örüntüsünü açıklar.

Hastalıklar iki temel biçimde sınıflandırılır. Aksonal hasarda liflerin kendisi zarar görür; iletim hızı görece korunur ancak yanıt genliği azalır. Demiyelinizan hastalıkta ise kılıf etkilenir; hız belirgin biçimde yavaşlar. Bu ayrım elektromiyografi ve sinir iletim çalışmalarıyla yapılır ve tanısal açıdan yol göstericidir.

Aksonal hasarın en sık nedeni diyabettir; ayrıca alkol kullanımı, B12 vitamini eksikliği, toksinler ve kemoterapi ilaçları sayılır. Demiyelinizan hastalıklar arasında Guillain-Barré sendromu ve kronik iltihabi demiyelinizan polinöropati bulunur.

İnce lif nöropatisi ayrı bir öneme sahiptir. Yanma biçiminde ağrı, karıncalanma ve otonom belirtilerle seyreder; ancak sinir iletim çalışmaları normal bulunur, çünkü bu inceleme yalnızca kalın lifleri değerlendirir. Bu nedenle normal test sonucu, tanıyı dışlamaz. Kesin tanı için deri biyopsisiyle lif yoğunluğunun ölçülmesi gerekir. Bu bilgi eksikliği, hastaların yakınmalarının geçersiz sayılmasına yol açar.

Merkezî sinir sisteminde miyelin oligodendrositlerce, çevresel sinirlerde ise Schwann hücrelerince üretilir. Bu fark, multipl skleroz ile çevresel demiyelinizan hastalıkların neden farklı seyrettiğini açıklar. Ayrıca çevresel sinirlerde yenilenme mümkündür; merkezî sinir sisteminde ise büyük ölçüde değildir.

Yenilenme çok yavaştır; bu nedenle uzun mesafeli hasarlarda iyileşme aylar sürer.

Görme siniri, çevresel bir sinir gibi görünmesine karşın merkezî sinir sisteminin uzantısıdır ve yenilenmez.

Eş anlamlılar

• Akson
• Nöral lif

İlgili terimler

• Sinir hasarı
• Periferik nöropati
• Miyelin
• Elektromiyografi
• Lokal anestezik