Solunum fonksiyon testleri

Solunum fonksiyon testleri (İng. pulmonary function tests), akciğerlerin hacim, akım ve gaz alışverişi işlevlerini ölçen incelemelerdir.

Etimoloji

Türkçe solunum ve fonksiyon terimleri ile test sözcüğünün birleşimidir.

Klinik bağlam

Temel inceleme spirometridir. Zorlu ekspirasyon hacmi ve zorlu vital kapasite ölçülür; bunların oranı, örüntünün belirlenmesini sağlar.

Tıkayıcı örüntüde oran düşer; astım, kronik obstrüktif akciğer hastalığı ve bronşektazi bu grupta yer alır.

Kısıtlayıcı örüntüde ise hacimler azalır ancak oran korunur ya da artar; interstisyel akciğer hastalığı, göğüs duvarı sorunları, obezite ve kas güçsüzlüğü bu grupta değerlendirilir.

Kısıtlayıcı örüntünün doğrulanması için akciğer hacimlerinin ölçülmesi gerekir; yalnızca spirometriyle kesin tanı konamaz.

Bronş açıcıya yanıt, astım ile kronik obstrüktif akciğer hastalığını ayırt etmede yardımcıdır; ancak bu ayrım mutlak değildir ve iki durum bir arada bulunabilir.

Karbon monoksit yayılım kapasitesi, gaz alışverişinin verimini gösterir. İnterstisyel hastalıklarda, amfizemde ve pulmoner hipertansiyonda azalır; alveoler kanamada ise artar.

Bu ölçüm, akciğer hacimleri normalken bile bozulabilir; bu nedenle açıklanamayan nefes darlığında değerlidir.

Testlerin yorumunda en önemli ilke, sonucun teknik yeterliliğe bağlı olmasıdır. Hastanın çabası yetersizse sonuç yanıltıcıdır; bu nedenle eğri biçimi mutlaka değerlendirilmelidir.

Akım-hacim eğrisi, tanısal bilgi taşır. Eğrinin biçimindeki bozukluklar üst havayolu tıkanıklığını gösterir; bu bulgu, klinik olarak astım sanılan hastalarda tanının gözden geçirilmesini sağlar.

Vokal kord işlev bozukluğu, subglottik darlık ve trakea tümörleri, yıllarca dirençli astım tanısıyla izlenebilir. Bronş açıcılara yanıtsızlık ve nefes alırken belirginleşen sıkıntı, bu olasılığı düşündürür. Bu, alanın klasik tuzağıdır.

Test sonuçları, yaşa, boya, cinsiyete ve etnik kökene göre belirlenen referans değerlerle karşılaştırılır.

Zirve akım ölçümü, astım izleminde pratik bir yöntemdir; ancak tanısal değeri sınırlıdır ve üst havayolu sorunlarını gözden kaçırır.

Solunum kası güçsüzlüğü olan hastalarda yatak başı ölçümler, solunum yetmezliğini oksijen doygunluğundan çok daha erken gösterir; bu, Guillain-Barré sendromu ve miyastenia gravis izleminde yaşamsaldır.

Ameliyat öncesi değerlendirmede, akciğer rezeksiyonu planlanan hastalarda kalacak dokunun yeterliliği bu testlerle hesaplanır.

Testler, akut alevlenme sırasında güvenilir değildir; kararlı dönemde yinelenmelidir.

Eş anlamlılar

• Spirometri
• SFT

İlgili terimler

• Astım
• Kronik obstrüktif akciğer hastalığı
• İnterstisyel akciğer hastalığı
• Havayolu hastalıkları
• Solunum kasları