Pariyetal kemik
Pariyetal kemik (İng. parietal bone; Lat. os parietale; paries "duvar"), kafatası kubbesinin yan ve üst duvarlarını oluşturan, dört kenarlı ve çift sayıda bulunan yassı kemiktir. Orta hatta birbirleriyle sagittal sütur aracılığıyla birleşir; beynin pariyetal loblarını örter ve içinden geçen damar oluklarıyla klinik önem taşır.
Etimoloji
Latince os ("kemik") ile parietale sözcüklerinin birleşimidir; paries "duvar" anlamına gelir ve kemiğin kafatası boşluğunun yan duvarını oluşturmasına gönderme yapar. Aynı kökten türeyen "pariyetal" sıfatı tıp dilinde daha geniş biçimde, bir boşluğun duvarına ait yapıları belirtmek için de kullanılır (örneğin pariyetal plevra, pariyetal periton). Türkçede "yan kafa kemiği" ve eski metinlerde "çeper kemiği" karşılıkları da geçer.
Klinik bağlam
Her pariyetal kemik dört kenar ve dört köşeye sahiptir; önde koronal sütur ile frontal kemiğe, arkada lambdoid sütur ile oksipital kemiğe, altta skuamöz sütur ile temporal kemiğe ve orta hatta sagittal sütur ile karşı taraf pariyetal kemiğe komşudur. Yassı kafatası kemikleri gibi iki kortikal tabaka (dış ve iç lamina) ile aralarındaki süngerimsi diploe tabakasından oluşur; diploik venler bu tabaka içinde seyreder. İç yüzeyinde orta meningeal arterin dallarına ait belirgin oluklar bulunur ve kemiğin bu bölgesi görece incedir. Doğumda pariyetal kemikler arasındaki membranöz alanlar ön ve arka fontanelleri oluşturur; ön fontanel genellikle 18-24 ay içinde kapanır ve bebeklerde kafa içi basıncı ile hidrasyon durumunun klinik değerlendirmesinde kullanılır. Ayrıca sagittal sütur boyunca yer alan pariyetal foramenlerden emisser venler geçerek kafa dışı venöz sistemi superior sagittal sinüse bağlar; bu bağlantı enfeksiyonun kafa içine yayılması açısından potansiyel bir yoldur.[1]
Klinik olarak en sık karşılaşılan durum travmadır. Pariyetotemporal bölgeye gelen darbeler, kafa tabanı ile birlikte pterion çevresinde orta meningeal arteri yaralayarak klasik lentiform biçimli epidural hematoma yol açabilir; bu tabloda lusid interval olarak bilinen, bilinç açıklığının geçici olarak geri döndüğü dönem karakteristiktir ancak her olguda bulunmaz. Sagittal sütur çevresindeki kırıklar superior sagittal sinüs yaralanması riski taşır ve cerrahi yaklaşımı zorlaştırır. Çocuklarda görülen ve kırık hattının zaman içinde genişlediği büyüyen kafatası kırığı ("leptomeningeal kist") çoğunlukla bu bölgede ortaya çıkar. Gelişimsel patolojiler arasında sagittal sütur erken kapanmasıyla oluşan skafosefali başta olmak üzere kraniyosinostoz biçimleri; ayrıca kemik incelmesiyle giden pariyetal foramen genişlemesi ve konjenital defektler yer alır. Neoplastik ve metabolik grupta metastazlar, multipl miyelom, kemiğin Paget hastalığı, fibröz displazi ve eozinofilik granülom sayılabilir.
Değerlendirmede kemik ayrıntısı için bilgisayarlı tomografi altın standarttır; intrakraniyal yaralanma, sinüs trombozu ve yumuşak doku değerlendirmesi için manyetik rezonans görüntüleme ile venöz anjiyografik teknikler kullanılır. Yönetim etiyolojiye göre değişir; çökme kırıklarında, açık kırıklarda ve kitle etkisi yapan hematomlarda nöroşirürjikal girişim gündeme gelirken, çoğu lineer kırık konservatif izlenir. Kraniyotomiler ve intrakraniyal basınç izlemi için yerleştirilen cihazlar sıklıkla bu bölgeden uygulanır.[2]
Klinik tuzaklar arasında, çocuklarda normal aksesuar sütur ve varyasyonların (interparietal kemik, wormian kemikler) kırık sanılması; bebeklerde ince lineer kırıkların ilk incelemede gözden kaçması ve kafa travmasının şüpheli mekanizmayla birlikte olduğu olgularda istismarın akla getirilmemesi sayılabilir. Epidural hematomda ilk saatlerdeki normal bilinç durumu yanıltıcıdır; ilerleyici baş ağrısı, kusma ve bilinç bozulması acil yeniden değerlendirme gerektirir. Ayrıca ilk bilgisayarlı tomografinin normal olması gecikmiş kanamayı dışlamaz. Kafatası kubbesinde saptanan litik lezyonlar çoğunlukla metastatik hastalık ya da miyelom göstergesidir ve raslantısal kabul edilmemelidir. Son olarak, uzun süre yatan yoğun bakım hastalarında baş pozisyonunun uzun süre değiştirilmemesi bu bölgede bası yarası gelişimine yol açabilir.
Eş anlamlılar
- Yan kafa kemiği
- Os parietale