Kırık
Kırık (İng. fracture; Lat. fractura), kemik bütünlüğünün bozulmasıdır.
Etimoloji
Türkçe "kırmak" kökünden türemiştir; Latince karşılığı fracturadır.
Klinik bağlam
Kırıklar, oluşum düzeneğine göre travmatik, yorgunluk ve patolojik olarak ayrılır.[1]
Patolojik kırık, kemiği zayıflatan bir hastalık zemininde oluşur; küçük bir zorlanma yeterlidir.
Bu nedenle düşük enerjili travmayla oluşan kırık, osteoporoz ya da tümör açısından değerlendirilmelidir.
Bu değerlendirmenin atlanması, altta yatan hastalığın gözden kaçmasına yol açar.
Yorgunluk kırıkları, yinelenen zorlanmayla oluşur; sporcularda ve askerlerde görülür.
Bu kırıklar ilk filmlerde görülmez; kuşku sürüyorsa ileri görüntüleme gerekir.
Bu gecikme, sık karşılaşılan bir tanısal tuzaktır.
Açık ve kapalı ayrımı belirleyicidir; açık kırıkta deri bütünlüğü bozulmuştur ve kemik dış ortamla ilişkilidir.
Bu durum cerrahi acildir; enfeksiyon riski nedeniyle erken temizlik, antibiyotik ve tetanoz korunması gerekir.
Küçük bir deri yarasının bulunması bile kırığı açık kabul ettirir; bu ayrım gözden kaçmamalıdır.
Kırık iyileşmesi üç evrede gerçekleşir: iltihabi evre, onarım evresi ve yeniden şekillenme.
Bu süreç yeterli kanlanma, stabilite ve uygun yüklenme gerektirir.
Bu koşulların bozulması, kaynamama ya da yanlış kaynamaya yol açar.
Sigara, diyabet, nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar ve enfeksiyon iyileşmeyi geciktirir.
Bazı kemiklerde kanlanmanın özel biçimi, komplikasyon riskini artırır.
Uyluk kemiği başı, el bileğindeki skafoid kemik ve talus kemiğinde avasküler nekroz gelişebilir.
Bu kemiklerde kanlanma uçtan başlar; kırık damarları keser.
Skafoid kırığı, ilk filmlerde görülmeyebilir; enfiye çukurunda hassasiyet varsa atel uygulanıp inceleme yinelenmelidir.
Bu kural, kalıcı bilek sorunlarının önlenmesinde belirleyicidir.
En tehlikeli erken komplikasyon kompartman sendromudur.
Bulgularla orantısız ağrı ve pasif germeyle artan ağrı, en erken belirtidir.
Nabzın alınması bu tanıyı dışlamaz; nabız geç dönemde kaybolur.
Bu tuzağın bilinmemesi, uzuv kaybına yol açar.
Uzun kemik kırıklarında yağ embolisi ve kanama önemli risklerdir.
Tedavi, kırığın yerine, tipine ve hastanın işlevsel beklentisine göre planlanır.
Eş anlamlılar
- Fraktür
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Court-Brown CM ve ark. (ed.), Rockwood and Green's Fractures in Adults, 9. baskı, 2019.