Amip

Amip (İng. amoeba; Yun. amoibe değişim), yalancı ayaklarıyla hareket eden tek hücreli protozoon grubudur.

Etimoloji

Yunanca amoibe (değişim) sözcüğünden türetilmiştir; biçim değiştirerek hareket etmesine gönderme yapar.

Klinik bağlam

İnsanda hastalık yapan başlıca tür Entamoeba histolyticadır; bulaş, kist içeren dışkıyla kirlenmiş su ve besinlerin ağız yoluyla alınmasıyla olur. Kistler mide asidine dayanıklıdır; ince bağırsakta açılarak trofozoit biçimine dönüşür ve kalın bağırsağa yerleşir. Enfekte kişilerin büyük çoğunluğu belirtisizdir ve kist saçarak bulaşı sürdürür. Bu nedenle belirtisiz taşıyıcıların da tedavi edilmesi, salgın denetiminde önemlidir.

Bağırsak tutulumunda tablo, birkaç hafta içinde yerleşen kanlı ve mukuslu ishaldir; karın ağrısı ve ıkınma hissi eşlik eder. Bakteriyel dizanteriden farklı olarak ateş çoğu hastada belirgin değildir ve başlangıç daha sinsidir. Kolonoskopide kenarları düzgün, taban kısmı geniş şişe biçiminde ülserler görülür. Ağır olgularda kolon duvarının yaygın tutulumu, delinme ve toksik megakolon gelişebilir; bu tabloda ölüm oranı yüksektir.

Klinik açıdan en kritik nokta, bu tablonun iltihabi bağırsak hastalığıyla karıştırılmasıdır. İkisinde de kanlı ishal ve kolonda ülserler bulunur; ancak amip enfeksiyonunda kortikosteroid verilmesi, hastalığın yaygınlaşmasına ve delinmeye yol açar. Bu nedenle iltihabi bağırsak hastalığı tanısı konmadan ve bağışıklık baskılayıcı tedavi başlanmadan önce, özellikle salgın bölgelerinde ve seyahat öyküsü olanlarda parazit araştırılmalıdır. Bu adımın atlanması ölümcül sonuçlar doğurabilir.

Karaciğer apsesi, bağırsak dışı en sık tutulum biçimidir; ateş, sağ üst karın ağrısı ve karaciğer bölgesinde hassasiyetle ortaya çıkar. Hastaların çoğunda eş zamanlı ishal bulunmaz ve dışkıda parazit saptanmaz; bu nedenle tanı serolojik testler ve görüntülemeye dayanır. Apse içeriği tipik olarak kokusuzdur ve içinde parazit bulunmaz, bu nedenle boşaltma çoğu olguda gerekmez. Tedavide metronidazol gibi doku etkili ilaç kullanılır; ardından bağırsak lümenindeki kistleri temizlemek için lümen içi etkili bir ilaç eklenmelidir. Bu ikinci adımın atlanması nüksün başlıca nedenidir.

Eş anlamlılar

• Ameb
• Entamoeba

İlgili terimler

• Amipli dizanteri
• Karaciğer apsesi
• İshal
• Metronidazol
• Parazit