Amipli dizanteri
Amipli dizanteri (İng. amebic dysentery), Entamoeba histolytica adlı protozoonun neden olduğu kanlı ishal tablosudur.
Etimoloji
Yunanca amoibe (değişim) sözcüğünden türeyen amip terimi ile dys (bozuk) ve enteron (bağırsak) sözcüklerinin birleşimidir.
Klinik bağlam
Etken, kist ve trofozoit olmak üzere iki biçimde bulunur; bu ayrım bulaş ve tedavinin temelini oluşturur.[1]
Kist biçimi çevrede dayanıklıdır ve bulaştan sorumludur; kirlenmiş su ve besinlerle alınır.
Trofozoit biçimi ise doku istilası yapar ve hastalığı oluşturur; ancak dış ortamda yaşayamaz.
Bu ayrım, tedavide neden iki ayrı ilacın gerektiğini açıklar.
Doku formuna etkili ilaç, bağırsak içindeki kistleri temizlemez.
Bu nedenle metronidazol tedavisinden sonra, bağırsak içinde etkili bir ilaç eklenmelidir.
Bu adımın atlanması, yinelemenin ve sessiz taşıyıcılığın sürmesinin başlıca nedenidir.
Bu kural, alanın en sık ihmal edilen tedavi ilkesidir.
Etken, kalın bağırsak mukozasını istila ederek şişe boynu biçiminde ülserler oluşturur.
Klinik tabloda kanlı ve mukuslu ishal, karın ağrısı ve ıkınma hissi görülür.
Bakteriyel dizanteriden farklı olarak ateş genellikle hafiftir ya da bulunmaz.
Bu ayrım, klinik yaklaşımda yol göstericidir; ancak kesin değildir.
Dışkı incelemesinde alyuvar yutmuş trofozoitlerin görülmesi tanısaldır.
Ancak mikroskobik inceleme, hastalık yapmayan benzer türlerden ayırt edemez; bu önemli bir sınırlılıktır.
Bu nedenle antijen ve moleküler testler tercih edilmektedir.
En önemli bağırsak dışı tutulum karaciğer apsesidir.
Etken portal dolaşımla karaciğere ulaşır ve genellikle sağ lobda tek bir apse oluşturur.
Bu tabloda ateş, sağ üst karın ağrısı ve karaciğer büyümesi görülür.
Kritik nokta şudur: hastaların büyük bölümünde eşzamanlı ishal bulunmaz.
Bu nedenle ishal öyküsünün olmaması, tanıyı dışlamaz; bu tuzak sık görülür.
Dışkı incelemesi de çoğu kez negatif bulunur; tanı seroloji ve görüntülemeyle konur.
Apse tedavisi büyük ölçüde ilaçla yapılır; boşaltma yalnızca seçilmiş olgularda gerekir.
Bu yaklaşım, bakteriyel apselerden farklıdır ve karıştırılmamalıdır.
Yırtılma riski taşıyan büyük apselerde ve tedaviye yanıtsız olgularda boşaltma yapılır.
Kortikosteroid kullanımı, hastalığın ağırlaşmasına yol açar; kanlı ishalde bu ayrım önemlidir.
Korunmada temiz su ve el hijyeni temeldir.
Eş anlamlılar
- Amebiyaz
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Bennett JE ve ark. (ed.), Mandell, Douglas, and Bennett's Principles and Practice of Infectious Diseases, 9. baskı, 2020.