Dışkı kaçırma
Dışkı kaçırma (İng. faecal incontinence), dışkının ya da gazın istem dışı kaçırılmasıdır.
Etimoloji
Türkçe tanımlayıcı bir terimdir; tıp dilinde fekal inkontinans olarak geçer.
Klinik bağlam
Dışkı tutma, birden çok yapının uyumlu çalışmasına dayanır: iç ve dış sfinkter kasları, pelvik taban kasları, rektumun duyarlılığı ve esnekliği ile bilişsel işlevler.[1] Bu bileşenlerden herhangi birinin bozulması kaçırmaya yol açar. İç sfinkter istemsiz denetimden sorumludur ve zedelenmesi pasif sızıntıya neden olur; dış sfinkter istemli denetimi sağlar ve zedelenmesi aciliyet hissiyle giden kaçırmaya yol açar. Bu ayrım, öyküden elde edilebilir ve tanıyı yönlendirir.
En sık nedenler doğum travması, geçirilmiş makat cerrahisi, nörolojik hastalıklar ve ileri yaşta kas gücünün azalmasıdır. Doğum sırasında oluşan sfinkter yaralanmalarının bir bölümü o dönemde fark edilmez ve yakınmalar yıllar sonra, menopoz döneminde ortaya çıkar; bu nedenle doğum öyküsünün sorgulanması belirleyicidir. Geçmişte anal fissür tedavisinde uygulanan elle genişletme işlemi de kalıcı kaçırmanın bilinen nedenlerindendir.
Klinik açıdan en önemli ve en sık atlanan neden, dışkı tıkacına bağlı taşma biçimindeki kaçırmadır. Uzun süreli kabızlıkta rektumda sertleşen dışkı kütlesinin çevresinden sıvı dışkı sızar; hasta ishal yakınmasıyla başvurur ve ishal tedavisi verildiğinde tablo ağırlaşır. Bu nedenle kaçırma yakınmasında parmakla rektal muayene zorunludur; tanı bu basit muayeneyle konur ve tedavi tıkacın boşaltılmasıdır. Aynı tablo yaşlılarda ve çocuklarda sıktır.
Ani başlayan kaçırma, acil değerlendirme gerektirir. Bel ağrısı, bacaklarda güçsüzlük ve makat çevresinde uyuşmayla birlikte ortaya çıkması kauda ekina sendromunu düşündürür; bu tabloda gecikme kalıcı sakatlıkla sonuçlanır ve acil görüntüleme ile cerrahi gerekir. Değerlendirmede ayrıca iltihabi bağırsak hastalığı, rektal tümör, rektal sarkma ve nörolojik hastalıklar araştırılır. Anorektal manometri ve endoanal ultrasonografi kas işlevini ve bütünlüğünü gösterir. Tedavide dışkı kıvamının düzenlenmesi, pelvik taban egzersizleri ve biyofeedback ilk basamaktır; seçilmiş olgularda sinir uyarımı ve cerrahi onarım uygulanır. Yakınmanın utanç nedeniyle dile getirilmediği bilinmeli ve hekim tarafından doğrudan sorulmalıdır.
Eş anlamlılar
- Fekal inkontinans
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Feldman M ve ark. (ed.), Sleisenger and Fordtran's Gastrointestinal and Liver Disease, 11. baskı, 2021.