Vater ampullası
Vater ampullası (İng. ampulla of Vater), ana safra kanalı ile pankreas kanalının birleşerek onikiparmak bağırsağına açıldığı bölümdür.
Etimoloji
Yapıyı tanımlayan Alman anatomist Abraham Vater'in adını taşır; hepatopankreatik ampulla olarak da anılır.
Klinik bağlam
Bölgenin klinik önemi, iki ayrı salgı sisteminin ortak bir yolda birleşmesinden kaynaklanır.[1] Açılımı Oddi sfinkteri denetler. Bu ortak kanal yapısı, safra taşının bu noktaya takılmasının hem sarılığa hem pankreatite yol açmasını açıklar; safra taşı, gelişmiş ülkelerde akut pankreatitin en sık nedenidir. Bu ilişki, ortak kanal kuramı olarak adlandırılır.
Bölgenin tümörleri ayrı bir öneme sahiptir. Ampulla kanseri, küçük boyutta bile safra akımını engellediğinden erken dönemde ağrısız sarılık ile ortaya çıkar; bu, pankreas baş tümörlerine göre daha erken tanı ve daha iyi sağkalım anlamına gelir. Ağrısız sarılık, kaşıntı, koyu idrar ve açık renkli dışkı ile başvuran hastada bu olasılık akla getirilmelidir. Tümörün yüzeyinden kanama olabileceğinden dışkıda gizli kan pozitifliği ve demir eksikliği anemisi eşlik edebilir; bu birliktelik tanıya yönlendiricidir.
Değerlendirmede endoskopik ultrasonografi ve kolanjiyopankreatografi kullanılır. Endoskopik retrograd kolanjiyopankreatografi, hem tanı hem tedavi olanağı sağlar; taşın çıkarılması, darlıkların açılması ve stent yerleştirilmesi bu yolla yapılır. Buna karşın işlem risksiz değildir; en sık komplikasyonu işlem sonrası pankreatittir ve bu nedenle yalnızca tanı amacıyla uygulanması artık önerilmez, girişim gerekliliği önceden belirlenmelidir.
Bölgeyle ilgili diğer tablolar da bilinmelidir. Oddi sfinkteri işlev bozukluğunda, taş bulunmadan safra kolik tarzı ağrı görülür ve tanısı güçtür. Ampulla çevresindeki divertiküller taş çıkışını güçleştirir. Ayrıca kalıtsal polipozis sendromlarında bu bölgede adenomlar gelişir; ailesel adenomatöz polipozda onikiparmak bağırsağı ve ampulla kanseri, kolon çıkarıldıktan sonraki dönemde başlıca ölüm nedenlerindendir ve bu nedenle üst sindirim sistemi endoskopisi izlem programının parçasıdır.
Eş anlamlılar
- Hepatopankreatik ampulla
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Feldman M ve ark. (ed.), Sleisenger and Fordtran's Gastrointestinal and Liver Disease, 11. baskı, 2021.