İleus
İleus (İng. ileus; Yun. eileos "burma, dolanma"), bağırsak içeriğinin ilerleyişinin durmasıdır. Terim dar anlamda mekanik tıkanıklık olmaksızın peristaltizmin kaybını — paralitik ileusu — anlatır.
Etimoloji
Yunanca burma, dolanma anlamındaki eileos sözcüğünden gelir; eski hekimlik metinlerinde bağırsak tıkanıklığına bağlı şiddetli karın ağrısını tanımlamak için kullanılmıştır.
Klinik bağlam
Adlandırmada kavram karışıklığı yaygındır. Günlük kullanımda "ileus" hem mekanik bağırsak tıkanıklığını hem işlevsel duraklamayı karşılayacak biçimde kullanılsa da, çağdaş literatürde ileus, lümende tıkayıcı bir engel bulunmaksızın bağırsak motilitesinin yitirilmesini tanımlar. Ayrım tedaviyi belirlediği için önemlidir: mekanik tıkanıklık sıklıkla cerrahi gerektirirken, paralitik ileus destekleyici tedaviyle ve altta yatan nedenin düzeltilmesiyle çözülür.[1]
En sık biçimi ameliyat sonrası ileustur; karın cerrahisinden sonra bağırsak hareketlerinin geçici olarak baskılanması fizyolojik bir yanıttır ve ince bağırsakta saatler, midede bir-iki gün, kolonda üç güne yakın sürede düzelir. Bu sürenin uzaması "uzamış ameliyat sonrası ileus" olarak adlandırılır ve hastanede kalışı belirgin biçimde uzatır. Mekanizmada cerrahi travmaya bağlı enflamatuvar yanıt, sempatik uyarının artması ve opioidlerin bağırsak reseptörleri üzerindeki etkisi rol oynar.
Cerrahi dışı nedenler geniştir: elektrolit bozuklukları — özellikle hipokalemi, hipomagnezemi, hiperkalsemi —, sepsis ve karın içi enflamasyon, akut pankreatit, retroperitoneal ve omurga travmaları, akut böbrek hasarı, hipotiroidi, diyabetik otonom nöropati, mezenter iskemisi ve ilaçlar. İlaçlar arasında opioidler başta gelir; antikolinerjikler, kalsiyum kanal blokerleri, trisiklik antidepresanlar ve yoğun bakımda kullanılan sedatifler de katkıda bulunur. Kolonun akut yalancı tıkanıklığı — Ogilvie sendromu — kolonun ileri derecede genişlemesiyle giden özgün bir biçimdir ve perforasyon riski nedeniyle ayrı ele alınır.
Klinik tabloda karında şişkinlik, bulantı-kusma, gaz ve gaita çıkışının durması, tolere edilemeyen beslenme bulunur. Ağrı genellikle künt ve sürekliyken, mekanik tıkanıklıkta kramp tarzındadır; oskültasyonda ileusta bağırsak sesleri azalmış ya da kaybolmuşken, mekanik tıkanıklığın erken döneminde artmış ve metalik niteliktedir. Ancak bu bulgular tek başına güvenilir değildir.
Tanıda ayakta direkt karın grafisi yaygın gaz dağılımı ve hava-sıvı düzeyleri gösterir; ayrımı en iyi yapan inceleme kontrastlı bilgisayarlı tomografidir. Tomografi geçiş noktasının varlığını ortaya koyarak mekanik tıkanıklığı gösterir, ayrıca iskemi, perforasyon, abse ve tıkanıklığın nedenini saptar. Laboratuvarda elektrolitler, böbrek işlevi ve enflamasyon göstergeleri değerlendirilir; yükselen laktat ve peritonit bulguları iskemi açısından uyarıcıdır.
Yönetimin temeli destekleyicidir: nedenin düzeltilmesi, elektrolit ve hacim dengesinin sağlanması, kusma ve belirgin distansiyonda nazogastrik dekompresyon, opioid kullanımının azaltılması ve erken mobilizasyon. Ameliyat sonrası dönemde erken oral beslenmenin, çok modlu ağrı yönetiminin ve sıvı yüklenmesinden kaçınmanın ileus süresini kısalttığı gösterilmiştir; bu ilkeler hızlandırılmış iyileşme programlarının parçasıdır.[2] Ogilvie sendromunda dirençli olgularda neostigmin ve kolonoskopik dekompresyon gündeme gelir; çap ileri derecede artmışsa perforasyon riski nedeniyle yakın izlem gerekir.
Klinik tuzaklar arasında, ileus tanısıyla izlenen hastada gözden kaçan mekanik tıkanıklık ve strangülasyon başta gelir; ateş, taşikardi, lokalize hassasiyet, asidoz ve laktat yüksekliği yeniden değerlendirme gerektirir. Bir diğeri, bağırsak seslerinin varlığına dayanarak beslenme kararı verilmesidir; bu bulgunun kanıta dayalı bir değeri yoktur.
Eş anlamlılar
- Paralitik ileus
- Adinamik ileus