Şok indeksi

Şok indeksi (İng. shock index), kalp hızının sistolik kan basıncına bölünmesiyle elde edilen basit bir klinik ölçüttür.

Etimoloji

Şok terimi ile Latince index (gösterge) sözcüğünün birleşimidir.

Ölçüt, yalnızca iki yaşamsal bulguya dayanır; ek araç ya da laboratuvar gerektirmez.^[1]

Bu basitlik, hastane öncesi bakımda ve triyajda kullanılmasını sağlar.

Değerin normal aralığın üzerine çıkması, dolaşım bozukluğunu gösterir.

Ölçütün asıl değeri, tek başına bakılan yaşamsal bulguların gizlediği durumu ortaya çıkarmasıdır.

Genç ve sağlıklı hastalarda telafi düzenekleri güçlüdür; kan basıncı uzun süre korunur.

Bu hastalarda basınç düşene kadar önemli miktarda kan kaybedilmiş olabilir; çöküş ise ani gerçekleşir.

Bu nedenle normal kan basıncı, dolaşımın yeterli olduğu anlamına gelmez; bu, travma ve kanamada en sık yapılan değerlendirme hatasıdır.

Şok indeksi, kalp hızındaki artışı basınçla ilişkilendirerek bu gizli durumu erken gösterir.

Bu erkenlik, kan ürünü hazırlanması ve masif transfüzyon protokolünün başlatılması kararlarında kullanılır.

Kullanım alanları travma, sindirim sistemi kanaması, sepsis, pulmoner emboli ve doğum sonrası kanamadır.

Doğum sonrası kanamada özellikle değerlidir; gebelikte artan kan hacmi nedeniyle kayıp uzun süre gizlenir.

Bu grupta gebeliğe uyarlanmış eşik değerler kullanılır.

Ölçütün sınırlılıkları da bilinmelidir; bu sınırlar göz ardı edildiğinde yanlış güven oluşur.

Beta bloker kullanan hastada kalp hızı artamaz; bu durumda değer normal kalır ve tablo gizlenir.

Kalp pili taşıyan hastalarda da aynı sorun geçerlidir.

İleri yaşta temel kalp hızı ve kan basıncı farklıdır; standart eşikler yanıltıcı olabilir.

Ağrı, kaygı, ateş ve ilaçlar kalp hızını artırarak yanlış yüksek değer oluşturur.

Nörojenik şokta ise tansiyon düşüktür ancak kalp hızı artmaz; bu tabloda ölçüt kullanışsızdır.

Bu istisna, sempatik denetimin kaybolmasıyla açıklanır.

Bu nedenle ölçüt, klinik değerlendirmenin yerine geçmez; onu destekler.

En değerli kullanımı, tek bir ölçüm değil, zaman içindeki değişimin izlenmesidir.

Tedaviye karşın yükselmeyi sürdüren değer, kötüleşmenin güçlü bir göstergesidir.