Nörojenik şok

Nörojenik şok (İng. neurogenic shock), omurilik yaralanması sonucu sempatik sinir denetiminin kaybolmasıyla gelişen dolaşım yetmezliğidir.

Etimoloji

Yunanca neuron (sinir) sözcüğü ile şok teriminin birleşimidir.

Tablo, genellikle üst göğüs düzeyi ve üzerindeki omurilik yaralanmalarında görülür; sempatik lifler bu düzeyden çıkar.^[1]

Sempatik denetimin kaybı, damar duvarındaki temel kasılma tonusunu ortadan kaldırır; damarlar genişler.

Aynı zamanda kalbi hızlandıran sinirler devre dışı kalırken, parasempatik etki baskın hâle gelir.

Bu ikili kayıp, tablonun ayırt edici bulgusunu oluşturur: tansiyon düşüktür, ancak kalp hızı artmamıştır.

Bu birliktelik son derece önemlidir. Diğer şok tiplerinde tansiyon düşüşüne kalp hızının artması eşlik eder.

Nitekim travma hastasında düşük tansiyon ve yavaş nabız birlikteliği, kanama dışı bir nedene işaret eder.

Bu ayrımın bilinmemesi, kanamanın gözden kaçmasına ya da gereksiz sıvı yüklenmesine yol açar.

Deri, diğer şok tiplerinin tersine sıcak, kuru ve pembedir; damar genişlemesi bu görünümü açıklar.

Ayrıca vücut ısısını düzenleme yeteneği bozulur; hasta çevre ısısına göre soğur ya da ısınır.

En kritik klinik kural, tanının dışlama yoluyla konmasıdır.

Travma hastasında tansiyon düşüklüğünün ilk varsayılan nedeni kanamadır; bu olasılık dışlanmadan nörojenik şok tanısı konmamalıdır.

Bu tuzak, ölümcül sonuçlara yol açabilir; iki durum aynı hastada birlikte de bulunabilir.

Nörojenik şok, spinal şok ile karıştırılmamalıdır; bu iki terim tümüyle farklı durumları anlatır.

Spinal şok, yaralanma düzeyinin altında reflekslerin geçici olarak kaybolmasıdır ve nörolojik bir tablodur.

Nörojenik şok ise dolaşımsal bir tablodur; bu ayrımın karıştırılması yaygın bir yanlıştır.

Yönetimde ilk adım, uygun sıvı desteğidir; ancak sorun hacim eksikliği değil, damar yatağının genişlemesidir.

Bu nedenle aşırı sıvı verilmesi akciğer ödemine yol açar; sıvı ölçülü kullanılmalıdır.

Asıl tedavi damar büzücü ilaçlardır; damar tonusunu ve kalp hızını birlikte destekleyen ilaçlar tercih edilir.

Belirgin nabız yavaşlamasında atropin ve gerektiğinde geçici kalp pili kullanılır.

Ortalama arter basıncının belirli bir düzeyin üzerinde tutulması, omurilik kanlanmasını korumak amacıyla önerilir.

Bu yaklaşım, ikincil omurilik hasarının önlenmesini hedefler.

Omurga stabilizasyonu ve erken cerrahi değerlendirme bakımın parçasıdır.

Tablo genellikle günler ile haftalar içinde geriler; ancak otonom işlev bozuklukları kalıcı olabilir.