Kan basıncı

Kan basıncı (İng. blood pressure), dolaşan kanın damar duvarına uyguladığı basınçtır.

Etimoloji

Türkçe "kan" ve "basınç" sözcüklerinin birleşimidir; halk arasında tansiyon olarak bilinir.

Klinik bağlam

Değer iki bileşenle ifade edilir: kalbin kasılması sırasındaki sistolik ve gevşemesi sırasındaki diyastolik basınç.

Basınç, kalp debisi ile damar direncinin çarpımına bağlıdır; bu ilişki, hem hastalıkların hem de tedavilerin mantığını açıklar.

Ortalama arter basıncı, organ kanlanmasını belirleyen değerdir; yoğun bakımda izlemin temelini oluşturur.

Nabız basıncı, sistolik ve diyastolik değerler arasındaki farktır. Genişlemesi damar sertliğini, daralması ise düşük atım hacmini düşündürür.

Bu iki türev değer, tek başına sistolik ölçümün gizlediği bilgiyi verir.

Ölçüm tekniği belirleyicidir. Uygun manşon boyutu kullanılmalı, hasta oturur durumda ve kol kalp hizasında olmalıdır.

Küçük manşon kullanımı, yanlış yüksek değerlere yol açar ve gereksiz tedaviye neden olur; bu, en sık ölçüm hatasıdır.

Beyaz önlük etkisi nedeniyle klinikte yüksek ölçülen değerler, evde ya da ayaktan izlemle doğrulanmalıdır.

Buna karşıt olarak maskeli hipertansiyonda klinikte normal, günlük yaşamda yüksek değerler görülür; bu tablo daha risklidir ve atlanır.

Gece boyunca basıncın düşmemesi, artmış organ hasarı riskiyle ilişkilidir; ayaktan izlemin sağladığı bu bilgi tek ölçümle elde edilemez.

İki kol arasında belirgin fark bulunması, damar hastalığına ya da aort diseksiyonuna işaret edebilir; ilk değerlendirmede her iki koldan ölçüm yapılmalıdır.

Yüksek değerler hipertansiyon olarak tanımlanır ve inme, miyokard enfarktüsü, kalp yetmezliği ve böbrek yetmezliği riskini artırır.

Tanı, tek bir ölçümle konmaz; farklı zamanlarda yinelenen ölçümler gerekir.

Düşük değerler ise organ kanlanmasını bozar; şok tablosunda basınç düşüşü geç bir bulgudur.

Bu nedenle normal kan basıncı, yeterli doku kanlanmasını güvenceye almaz; genç hastada telafi düzenekleri basıncı uzun süre korur ve çöküş ani olur.

Bu tuzak, travma ve sepsis hastalarında en sık yapılan değerlendirme hatasıdır.

Ayağa kalkmakla basıncın düşmesi ortostatik hipotansiyondur; düşme ve baygınlığın sık nedenidir, özellikle yaşlıda araştırılmalıdır.

Girişimsel arter içi ölçüm, kararsız hastalarda sürekli izlem sağlar ve kan gazı örneklemesine olanak verir.

Tedavide hedef değerler, yaşa ve eşlik eden hastalıklara göre belirlenir.

Eş anlamlılar

• Tansiyon
• Arteriyel basınç

İlgili terimler

• Hipertansiyon
• Hipotansiyon
• Şok
• Nabız
• Kalp debisi