Açlık plazma glukozu
Açlık plazma glukozu (İng. fasting plasma glucose), en az sekiz saatlik açlık sonrası ölçülen kan şekeri değeridir.
Etimoloji
Türkçe açlık sözcüğü ile plazma ve glukoz terimlerinin birleşimidir.
Klinik bağlam
Ölçüm, diyabet tanısında kullanılan üç temel testten biridir; diğerleri oral glukoz tolerans testi ve hemoglobin A1c ölçümüdür.[1]
Açlık dönemi, karaciğerin glukoz üretimi ile insülinin bu üretimi baskılama yeteneği arasındaki dengeyi yansıtır. Bu nedenle değer, öncelikle karaciğer düzeyindeki insülin direncini gösterir.
Buna karşılık tokluk değerleri, kas ve yağ dokusundaki direnci ve beta hücre yanıtını yansıtır. Bu ayrım, iki testin farklı bilgiler verdiğini açıklar.
Bu nedenle bazı hastalarda açlık değeri normalken tokluk değerleri yüksek bulunur; yalnızca açlık ölçümüne dayanılması, bu hastalarda tanının atlanmasına yol açar.
Bozulmuş açlık glukozu, normal ile diyabet arasındaki ara durumdur ve prediyabet olarak tanımlanır. Bu evrede yaşam biçimi değişiklikleri, diyabete ilerlemeyi belirgin biçimde azaltır.
Bu nedenle ara değerler, göz ardı edilmemesi gereken bir uyarıdır; erken girişim için önemli bir fırsat oluşturur.
Tanı için, belirtisi olmayan hastalarda testin yinelenerek doğrulanması gerekir. Tek bir yüksek ölçüme dayanarak tanı konması, sık yapılan bir hatadır.
Buna karşılık klasik belirtileri bulunan hastada rastgele ölçülen yüksek değer, tek başına tanı koydurur.
Testin güvenilirliğini etkileyen etkenler bilinmelidir. Yeterli açlık süresi sağlanmalı; su dışında bir şey tüketilmemelidir.
Araya giren hastalık, enfeksiyon, cerrahi ve stres, geçici yükselmeye yol açar. Bu durumda saptanan değerlerle tanı konmaz; iyileşme sonrası test yinelenir.
Kortikosteroid kullanımı belirgin yükselme yapar; ancak bu ilaçlarda yükselme tipik olarak öğleden sonra belirginleşir ve sabah açlık ölçümü normal kalabilir. Bu örüntünün bilinmemesi, steroide bağlı diyabetin gözden kaçmasına yol açar.
Örnek işlemedeki gecikme, sonucu düşürür. Kan hücrelerinde glikoliz sürdüğünden, glikoliz önleyici içermeyen tüpte bekletilen örnekte değer yalancı olarak azalır; bu, tanının atlanmasının teknik nedenidir.
Yatak başı cihazlar tarama ve izlem için pratiktir; ancak tanı koymak için laboratuvar ölçümü gerekir.
Hemoglobin A1c ile açlık glukozu her zaman uyumlu olmayabilir; alyuvar ömrünü etkileyen durumlarda A1c yanıltıcıdır ve doğrudan glukoz ölçümü tercih edilir.
Gebelikte tanı ölçütleri farklıdır; gebelik diyabeti ayrı eşiklerle değerlendirilir.
Eş anlamlılar
- Açlık kan şekeri
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Melmed S ve ark. (ed.), Williams Textbook of Endocrinology, 14. baskı, 2019.