Aedes

Aedes (İng. Aedes), birçok viral hastalığın bulaşmasında rol oynayan sivrisinek cinsidir.

Etimoloji

Yunanca aedes (hoş olmayan, tatsız) sözcüğünden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Cinsin klinik önemi, taşıdığı virüslerden kaynaklanır; dang, sarı humma, chikungunya ve zika virüsleri başlıca örneklerdir. Bu türün davranışsal özellikleri, korunma stratejilerini doğrudan belirler ve sıtma taşıyan Anopheles cinsinden belirgin biçimde ayrılır. En önemli fark ısırma zamanıdır: bu cins gündüz, özellikle sabah ve akşamüstü saatlerinde beslenir. Bu nedenle geceleri kullanılan cibinlikler bu hastalıklara karşı yetersiz kalır ve korunma gündüz saatlerinde giysi, kovucu ve kapalı ortam önlemlerine dayanır. Bu ayrımın bilinmemesi, seyahat danışmanlığında sık yapılan bir hatadır.

İkinci belirleyici özellik üreme alanlarıdır. Bu sivrisinekler, geniş su birikintilerinden çok yerleşim yerlerindeki küçük ve temiz su kaplarında ürer; saksı altlıkları, kullanılmış lastikler, su depoları ve çöp kapları bu kapsamdadır. Bu nedenle mücadele, çevredeki kapların boşaltılmasına dayanır ve toplum katılımı gerektirir. Aynı özellik, türün kentsel ortamlarda neden bu kadar başarılı olduğunu ve salgınların neden şehirlerde yoğunlaştığını açıklar.

Türün yayılım alanı iklim değişikliği ve küresel ulaşımla genişlemiştir; daha önce görülmediği ılıman bölgelerde yerleşik hâle gelmiştir. Bu genişleme, Avrupa ve Akdeniz havzasında yerel bulaşlı olguların bildirilmesine yol açmıştır. Bu nedenle bu hastalıklar artık yalnızca tropik bölgelere özgü sayılmamalıdır; ateşle başvuran hastada seyahat öyküsünün yanı sıra yerel bulaş olasılığı da göz önünde bulundurulmalıdır.

Taşıdığı hastalıklar arasında dang klinik açıdan öne çıkar; ateş, şiddetli baş ağrısı, göz arkası ağrısı ve yaygın kas-eklem ağrısıyla seyreder. Bu hastalıkta ateşin düşmeye başladığı dönem en tehlikeli evredir; damar geçirgenliği artar ve şok gelişebilir. Bu nedenle ateşin düşmesi iyileşme olarak yorumlanmamalıdır; bu tuzak ölümcül olabilir. Ayrıca kanama riski nedeniyle aspirin ve nonsteroid antiinflamatuar ilaçlardan kaçınılmalıdır. Zika virüsü ise gebelikte bebekte mikrosefali ve beyin gelişim bozukluklarına yol açar; cinsel yolla da bulaşabilmesi, korunma önerilerini genişletir.

Eş anlamlılar

• Aedes sivrisineği

İlgili terimler

• Zoonoz
• Viral hemorajik ateş
• Sıtma
• Viral hastalık
• Gebelik