Aerobik
Aerobik (İng. aerobic; Yun. aer hava, bios yaşam), oksijen varlığında gerçekleşen süreçleri ve oksijen gerektiren canlıları niteleyen terimdir.
Etimoloji
Yunanca aer (hava) ve bios (yaşam) sözcüklerinden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Terim iki ayrı bağlamda kullanılır; mikrobiyolojide oksijen gerektiren bakterileri, fizyolojide ise oksijen kullanan enerji üretimini ve buna dayalı egzersizi tanımlar.[1] Enerji üretimi bağlamında ayrım son derece belirgindir: oksijen varlığında bir molekül glukozdan çok sayıda birim adenozin trifosfat elde edilirken, oksijensiz koşullarda yalnızca birkaç birim üretilir ve laktat birikir. Bu verim farkı, iskeminin neden hızla hasar yarattığını ve laktat yüksekliğinin neden doku oksijenlenmesindeki bozukluğu yansıttığını açıklar.
Egzersiz bağlamında aerobik etkinlik, oksijen sunumunun gereksinimi karşılayabildiği ve uzun süre sürdürülebilen çalışmayı tanımlar. Yürüyüş, koşu, yüzme ve bisiklet bu kapsamdadır. Belirli bir yoğunluğun üzerinde ise sunum yetersiz kalır, anaerobik yollar devreye girer ve laktat birikerek yorgunluğa yol açar; bu geçiş noktası egzersiz testlerinde ölçülebilir. Düzenli aerobik egzersiz, kalp-damar riskini, insülin direncini ve tansiyonu azaltır; bu etkiler birçok ilacın sağladığı yararla karşılaştırılabilir düzeydedir. Bu nedenle egzersiz, tedavi planının bir bileşeni olarak reçetelendirilmelidir.
Egzersiz reçetesinde yoğunluğun belirlenmesi, klinik açıdan önemli bir ayrıntı taşır. Hedef kalp hızı yöntemi yaygın kullanılır; ancak beta bloker kullanan hastada kalp hızı yanıtı baskılandığından bu yöntem güvenilmez. Bu durumda algılanan zorlanma ölçeği kullanılmalıdır; bu ayrımın bilinmemesi, hastanın ya yetersiz ya da tehlikeli düzeyde çalışmasına yol açar. Kararsız angina, denetimsiz ritim bozukluğu ve ağır aort darlığı, egzersizin geçici karşı endikasyonlarıdır.
Mikrobiyolojide aerop bakteriler oksijenli ortamda üretilir ve standart kültür yöntemleriyle kolayca saptanır. Bu durum, oksijensiz ortam gerektiren bakterilerle karşılaştırıldığında önemli bir ayrım doğurur: örnek havayla temas ettiğinde anaerop bakteriler ölür ve kültür negatif kalır. Bu nedenle standart kültürde üreme olmaması, anaerop enfeksiyonu dışlamaz. Bu tuzak, apse ve derin doku enfeksiyonlarının değerlendirilmesinde önem taşır. Ayrıca aminoglikozidlerin bakteri içine girişi oksijene bağlı taşımayla gerçekleştiğinden, bu ilaçlar yalnızca aerop bakterilere etkilidir.
Eş anlamlılar
- Oksijenli
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Hall JE, Hall ME, Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology, 14. baskı, 2021.