Aflatoksin

Aflatoksin (İng. aflatoxin), Aspergillus cinsi küflerin ürettiği, karaciğer için toksik ve kanser yapıcı doğal bileşiktir.

Etimoloji

Toksini üreten Aspergillus flavus türünün adından türetilmiştir.

Klinik bağlam

Bileşik, sıcak ve nemli koşullarda saklanan besinlerde üreyen küfler tarafından oluşturulur; yer fıstığı, mısır, kuruyemişler, baharatlar ve kuru meyveler başlıca kaynaklardır. Toksinin en önemli özelliği ısıya dayanıklı olmasıdır; pişirme ve kavurma etkisiz kalır. Bu nedenle korunma, oluşmuş toksinin yok edilmesine değil oluşumunun önlenmesine dayanır; uygun kurutma, kuru ve serin saklama ile küflenmiş ürünlerin ayıklanması temel önlemlerdir. Küflü ürünün yalnızca küflü bölümünün ayrılması yeterli değildir, çünkü toksin ürün içine yayılmış olabilir.

Zararı iki ayrı biçimde ortaya çıkar. Yüksek miktarda ve kısa sürede alım, akut karaciğer yetmezliğine yol açar; bu tablo salgınlar biçiminde bildirilmiştir ve ölüm oranı yüksektir. Uzun süreli ve düşük düzeyli alım ise asıl halk sağlığı sorununu oluşturur ve hepatoselüler karsinom riskini artırır. Toksin, karaciğerde etkinleştirildikten sonra DNA'ya bağlanır ve tümör baskılayıcı gende karakteristik bir değişikliğe yol açar; bu değişiklik, kanserin bu maruziyetle ilişkisini gösteren moleküler bir imzadır.

Klinik açıdan en önemli nokta, toksin ile kronik hepatit B enfeksiyonu arasındaki etkileşimdir. Bu iki etken birlikte bulunduğunda kanser riski, tek tek etkilerinin toplamından çok daha yüksektir. Bu çarpan etkisi, hepatit B'nin yaygın olduğu ve besin saklama koşullarının yetersiz kaldığı bölgelerde karaciğer kanserinin neden bu kadar sık görüldüğünü açıklar. Bu nedenle hepatit B aşılaması, aynı zamanda bu toksinin zararını azaltan bir önlem olarak da değerlendirilir.

Maruziyetin ölçülmesinde kanda toksin-albümin bağlantıları ve idrarda metabolitler kullanılır; bu belirteçler çevresel araştırmalarda değerlidir. Toksin ayrıca yem yoluyla süte de geçebilir; bu nedenle süt ürünlerinde ayrı bir alt tipi izlenir ve bu durum özellikle çocuklar için önem taşır. Karaciğer kanseri açısından riskli bölgelerde yaşayan ve kronik viral hepatiti bulunan kişilerde düzenli izlem yapılmalıdır; bu izlem ultrason ve tümör belirteci ölçümüne dayanır. Besin denetimi ve saklama koşullarının iyileştirilmesi, en etkili koruyucu girişimdir.

Eş anlamlılar

• Küf toksini

İlgili terimler

• Hepatoselüler karsinom
• Hepatit
• Karaciğer yetmezliği
• Siroz
• Zehirlenme