Agregasyon

Agregasyon (İng. aggregation; Lat. aggregare bir araya toplamak), hücrelerin ya da moleküllerin birbirine yapışarak küme oluşturmasıdır.

Etimoloji

Latince aggregare (sürüye katmak, bir araya toplamak) fiilinden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Terim tıpta en sık trombositler için kullanılır ve kanamanın durdurulmasının ikinci basamağını tanımlar. Damar duvarı zedelendiğinde trombositler önce açığa çıkan kollajene tutunur, ardından etkinleşerek biçim değiştirir ve içerdikleri granülleri boşaltır; salınan adenozin difosfat ile tromboksan yeni trombositleri çağırır ve yüzeydeki reseptörler fibrinojen köprüleriyle birbirine bağlanarak tıkacı oluşturur. Tutunma ile kümelenme arasındaki bu ayrım kuramsal değildir; hastalıkların ve ilaçların hangi basamağı etkilediğini belirler.

Kalıtsal bozukluklar bu basamakları örnekler. Glanzmann trombasteni'sinde köprü kuran reseptör eksiktir, trombositler tutunur ama kümelenemez; Bernard-Soulier sendromunda ise tutunma reseptörü eksiktir. Von Willebrand hastalığında aracı protein yetersizdir ve bu, kalıtsal kanama bozukluklarının en sıkıdır. Bu hastalarda sayı normal olduğu halde kanama sürer; bu nedenle deri ve mukoza kanaması olan hastada normal trombosit sayısı, işlev bozukluğunu dışlamaz. Diş çekimi ve küçük girişimler sonrası uzayan kanama, tipik başvuru nedenidir.

Klinik uygulamada asıl önem, kümelenmenin ilaçla baskılanmasındadır. Asetilsalisilik asit tromboksan üretimini geri dönüşsüz olarak engeller ve etkisi trombositin ömrü boyunca sürer; bu nedenle ilaç kesildikten sonra da birkaç gün etkili kalır. Klopidogrel ve benzerleri adenozin difosfat reseptörünü, bir başka grup ise doğrudan köprü kuran reseptörü bloke eder. Bu ilaçların kanamayı artırdığı kadar, uygunsuz kesilmelerinin de stent trombozu gibi ölümcül olaylara yol açtığı bilinmelidir; cerrahi öncesi karar, kanama riski ile tromboz riskinin birlikte değerlendirilmesine dayanır.

Kümelenmenin ölçülmesi laboratuvarda uyarıcı maddeler eklenerek yapılır; yanıt örüntüsü hem kalıtsal bozuklukların ayrımında hem de ilaç etkinliğinin değerlendirilmesinde kullanılır. Üremi, karaciğer yetmezliği ve kalp akciğer makinesi kullanımı edinsel işlev bozukluğu nedenleridir. Terim ayrıca protein biriktiren hastalıklar için de kullanılır; yanlış katlanmış proteinlerin kümelenmesi amiloidoz ve Alzheimer hastalığı gibi tabloların ortak düzeneğidir. Laboratuvar açısından, örneğin uygun alınmaması sonucu gelişen yalancı kümelenme, kan sayımında yanlış düşük trombosit değeri verir ve gereksiz incelemelere yol açar.

Eş anlamlılar

• Kümelenme

İlgili terimler

• Trombosit
• Hemostaz
• Tromboz
• Antiagregan
• Kanama bozukluğu