Anneden bebeğe geçiş

Anneden bebeğe geçiş (İng. mother-to-child transmission), enfeksiyon etkenlerinin gebelik, doğum ya da emzirme yoluyla anneden bebeğe bulaşmasıdır.

Etimoloji

Bulaş yönünü tanımlayan betimleyici bir terimdir; dikey geçiş olarak da anılır.

Klinik bağlam

Geçiş üç dönemde gerçekleşebilir: gebelik sırasında plasenta yoluyla, doğum sırasında kan ve sekresyonlarla temasla, doğum sonrasında ise emzirmeyle. Etkene göre baskın yol değişir; bu ayrım, korunma stratejilerini doğrudan belirler.

HIV enfeksiyonunda geçiş büyük ölçüde doğum sırasında ve emzirmeyle olur. Antiretroviral tedaviyle annenin virüs yükünün baskılanması, geçiş oranını çok düşük düzeylere indirir. Bu nedenle gebelikte tarama ve tedavi, önlenebilir bulaşın en belirgin örneğidir.

Hepatit Bde geçiş çoğunlukla doğum sırasında gerçekleşir. Kronikleşme olasılığı, enfeksiyonun edinildiği yaşla ters orantılıdır; yenidoğan döneminde edinilen enfeksiyonların büyük çoğunluğu kronikleşir. Bu ilişki, doğumdan hemen sonra aşı ve özgül immünglobulin uygulanmasının neden yaşamsal olduğunu açıklar. Bu uygulama geçişi büyük ölçüde önler ve gecikmemelidir.

Sifiliz, plasenta yoluyla geçer ve konjenital sifilize yol açar; ölü doğum, erken doğum ve ağır bebek hastalığı görülür. Gebelikte tarama ve penisilin tedavisiyle tümüyle önlenebilir; bu nedenle taramanın atlanması ciddi bir eksikliktir. Penisilin alerjisi bildiren gebelerde desensitizasyon yapılarak penisilin uygulanması standarttır; alternatif ilaçlar bu grupta yeterli değildir.

Varisella-zoster virüsü açısından zamanlama belirleyicidir. Gebeliğin ilk yarısında geçirilen su çiçeği konjenital varisella sendromuna yol açabilir; doğuma çok yakın dönemde geçirilmesi ise yenidoğanda ağır yaygın hastalık riski taşır ve bebeğe özgül immünglobulin verilmesini gerektirir.

Herpes simpleks virüsü geçişi çoğunlukla doğum sırasında olur; gebeliğin geç döneminde birincil enfeksiyon geçiren annelerde risk en yüksektir. Etkin lezyon varlığında doğum biçimi ve antiviral tedavi planlanır.

Sitomegalovirüs, konjenital enfeksiyonların en sık nedenidir ve işitme kaybı ile nörogelişimsel bozukluğa yol açabilir. Toksoplazma enfeksiyonu, gebelikte edinildiğinde fetal tutulum yapar.

Kene kaynaklı hastalıklardan Lyme ve diğer bazı enfeksiyonlarda dikey geçiş enderdir. Zika virüsü ise mikrosefali ile ilişkilendirilmiştir.

Bakteriyel etkenlerden B grubu streptokok, doğum sırasında bulaşarak yenidoğanda erken başlangıçlı sepsis ve menenjite yol açar; gebelikte tarama ve doğum sırasında antibiyotik profilaksisi bu tabloyu önler.

Korunmanın genel ilkeleri şunlardır: gebelik öncesi ve gebelikte tarama, annenin tedavisi, doğum biçiminin planlanması, yenidoğana profilaksi uygulanması ve emzirme kararının etkene göre verilmesi. Aşılama, gebelik öncesi tamamlanmalıdır; canlı aşılar gebelikte uygulanmaz. Buna karşılık inaktif aşılar — influenza ve boğmaca — gebelikte güvenle uygulanır ve anneden geçen antikorlar bebeği ilk aylarda korur.

Yenidoğanda serolojik testlerin yorumlanmasında önemli bir kural vardır: anneden geçen immünoglobulin G nedeniyle testler pozitif bulunabilir ve bu, bebeğin kendi enfeksiyonunu göstermez. Tanı için IgM ölçümü ya da doğrudan etken araştırılması gerekir.

Eş anlamlılar

• Dikey geçiş
• Vertikal bulaş

İlgili terimler

• HIV enfeksiyonu
• Hepatit B
• Sifiliz
• Aşılama
• Antikor