Bifosfonat

Bifosfonat (İng. bisphosphonate), kemik yıkımını baskılayarak osteoporoz ve kemik metabolizması hastalıklarında kullanılan ilaç grubudur.

Etimoloji

Yapısındaki iki fosfonat grubuna gönderme yapan adlandırmadır.

Klinik bağlam

İlaçlar, kemik yüzeyindeki hidroksiapatit kristallerine güçlü biçimde bağlanır ve kemik yıkımını yapan osteoklastlar tarafından alınır; hücre içinde mevalonat yolağını engelleyerek bu hücrelerin işlevini durdurur ve programlı ölümlerini hızlandırır. Sonuçta kemik döngüsü yavaşlar, mineral yoğunluğu artar ve kırık riski azalır. Kemikte uzun süre kalmaları, ilaç kesildikten sonra da etkinin bir süre devam etmesini sağlar; bu özellik ilaç tatili kavramının dayanağıdır.

Kullanım alanları postmenopozal ve erkek osteoporozu, kortikosteroide bağlı kemik kaybı, Paget hastalığı, kanserin kemik metastazları ve kötü huylu hastalığa bağlı kalsiyum yüksekliğidir. Onkolojik kullanımda dozlar belirgin biçimde daha yüksektir ve damardan uygulanır; bu, yan etki sıklığının niçin bu grupta çok daha yüksek olduğunu açıklar. Ağızdan alınan biçimlerde emilim çok düşüktür; aç karnına, bol suyla alınması ve sonrasında en az yarım saat dik durulması zorunludur, aksi halde hem etki sağlanmaz hem yemek borusunda ağır hasar gelişir.

İki ender ancak önemli komplikasyon bilinmelidir. Çene kemiğinde osteonekroz, özellikle damardan yüksek doz alan kanser hastalarında görülür; osteoporoz dozlarında sıklığı çok düşüktür. Buna karşın tedaviye başlamadan önce ağız içi odakların giderilmesi ve diş çekimi gibi girişimlerin planlı yapılması önerilir. İkincisi, uyluk kemiğinde atipik kırıklardır; uzun süreli kullanımda ortaya çıkar ve kırık öncesinde haftalarca süren kasık ya da uyluk ağrısı uyarıcıdır. Bu yakınma, kırık gelişmeden değerlendirilmelidir.

Tedavi öncesinde D vitamini eksikliği ve kalsiyum yetersizliği düzeltilmelidir; aksi halde hipokalsemi gelişir ve ilaç yeterli yararı sağlamaz. İleri böbrek yetmezliğinde kullanılmaz. Damardan uygulamada ilk dozdan sonra ateş ve kas ağrılarıyla giden akut faz yanıtı görülebilir; bu durum geçicidir ve sonraki dozlarda azalır. Tedavi süresi sınırlandırılır; belirli bir sürenin ardından kırık riski yeniden değerlendirilerek ilaç tatili kararı verilir, yüksek riskli hastalarda tedavi sürdürülür.

Eş anlamlılar

• Bisfosfonat

İlgili terimler

• Osteoporoz
• Alendronat
• Kemik yoğunluğu
• D vitamini
• Hiperkalsemi