Epididimit
Epididimit (İng. epididymitis), testis arkasındaki epididimin iltihaplanmasıdır. Erişkin erkekte akut skrotal ağrının en sık nedenidir.
Etimoloji
Yunanca üstünde anlamındaki epi ile testis anlamındaki didymos sözcüklerinden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Etken dağılımı yaşa göre belirgin biçimde değişir; bu ayrım tedavi seçimini doğrudan belirler. Cinsel olarak etkin genç erkeklerde Chlamydia trachomatis ve Neisseria gonorrhoeae başta gelir. İleri yaşta, idrar yolu tıkanıklığı ya da girişim öyküsü bulunanlarda ise enterik bakteriler — özellikle Escherichia coli — sorumludur. Anal ilişki öyküsü olanlarda da enterik etkenler düşünülmelidir. Ayrıca amiodaron kullanımına bağlı iltihabi olmayan biçim ile tüberküloz ve Behçet hastalığına bağlı olgular bildirilmiştir.[1]
Klinik tabloda skrotumda kademeli olarak artan ağrı, şişlik, kızarıklık ve ısı artışı görülür; idrar yaparken yanma, akıntı ve ateş eşlik edebilir. İltihap testise de yayılırsa epididimo-orşit tablosu gelişir.
En kritik ayırıcı tanı testis torsiyonudur. Torsiyon bir cerrahi acildir; testisin canlılığı saatlerle sınırlıdır ve gecikme organ kaybına yol açar. Ayrımda birkaç özellik yol gösterir: torsiyonda ağrı ani ve çok şiddetli başlar, kusma sık eşlik eder, testis yukarı çekilmiş ve yatay konumdadır, kremasterik refleks kaybolmuştur. Epididimitte ise başlangıç kademelidir ve testisin yükseltilmesiyle ağrının azalması — Prehn belirtisi — görülebilir. Ancak bu bulguların hiçbiri tek başına güvenilir değildir. Bu nedenle temel kural şudur: klinik olarak torsiyondan kuşkulanılıyorsa cerrahi eksplorasyon geciktirilmemeli, görüntüleme beklenmemelidir. Özellikle ergen ve genç erkeklerde ani skrotal ağrının epididimit olarak değerlendirilip antibiyotikle taburcu edilmesi, bu alandaki en yıkıcı hatadır.
Renkli Doppler ultrasonografi, kan akımını değerlendirerek ayrımda yardımcıdır; epididimitte akım artmış, torsiyonda azalmış ya da kaybolmuştur. Yine de yüksek klinik kuşkuda cerrahi kararı görüntülemeye bağlanmaz.
Ayırıcı tanıda ayrıca testis apendiks torsiyonu, testis tümörü, fıtık, travma, vaskülitlerden Henoch-Schönlein purpurası ve fournier gangreni yer alır. Fournier gangreni, perinede hızla ilerleyen nekrotizan enfeksiyondur; ağır sistemik bulgular, orantısız ağrı ve krepitasyonla seyreder ve acil cerrahi temizlik gerektirir.
Tanısal değerlendirmede idrar tahlili ve kültürü, cinsel yolla bulaşan etkenler için nükleik asit testleri istenir; genç hastalarda diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar da araştırılmalıdır.
Tedavi, olası etkene göre seçilir. Cinsel yolla bulaşan etken düşünülüyorsa seftriakson ve doksisiklin; enterik etken düşünülüyorsa florokinolon ya da uygun alternatif kullanılır. Destek tedavisinde yatak istirahati, skrotal yükseltme, soğuk uygulama ve steroid dışı antiinflamatuar ilaçlar yer alır. Cinsel yolla bulaşan olgularda eşlerin de tedavi edilmesi ve tedavi tamamlanana dek ilişkiden kaçınılması gerekir; bu adımın atlanması yeniden enfeksiyonun en sık nedenidir.
İleri yaşta ve yineleyen olgularda altta yatan ürolojik sorun — prostat büyümesi, darlık, taş — araştırılmalıdır.
Komplikasyonlar arasında apse oluşumu, testis infarktı, kronik ağrı ve kısırlık bulunur. Tedaviye karşın düzelmeyen olgularda apse ve tümör açısından yeniden görüntüleme yapılmalıdır.
Eş anlamlılar
- Epididimo-orşit
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Partin AW ve ark. (ed.), Campbell-Walsh-Wein Urology, 12. baskı, 2020.