Faktör VII

Faktör VII (İng. factor VII), pıhtılaşmanın dış yolağını başlatan, karaciğerde üretilen K vitaminine bağımlı pıhtılaşma etkenidir.

Etimoloji

Pıhtılaşma etkenlerinin keşif sırasına göre verilen Roma rakamıyla adlandırılmıştır; prokonvertin adıyla da anılır.

Klinik bağlam

Doku hasarında açığa çıkan doku etkeni ile birleşerek etkinleşir ve ardından faktör X'u etkinleştirerek pıhtı oluşumunu başlatır. Bu yolak, dış yolak olarak adlandırılır ve protrombin zamanı ile ölçülür.

En belirgin özelliği, pıhtılaşma etkenleri arasında en kısa yarılanma ömrüne sahip olmasıdır. Bu nedenle karaciğer işlev bozukluğunda, K vitamini eksikliğinde ve varfarin tedavisinin başlangıcında ilk düşen etkendir. Klinikte iki önemli sonuç doğurur.

Birincisi, protrombin zamanının bu etkendeki değişikliklere en erken tepki veren test olmasıdır; bu nedenle karaciğer yetmezliğinde sentez işlevinin en duyarlı göstergesi kabul edilir ve akut karaciğer yetmezliğinde gidişi öngörmede kullanılır.

İkincisi, varfarin tedavisinin ilk günlerinde ortaya çıkan geçici pıhtılaşmaya eğilim durumudur. İlaç, K vitaminine bağımlı tüm etkenlerin üretimini engeller; ancak kısa ömürlü olan bu etken hızla düşerken, doğal antikoagülan olan protein C de hızla azalır. Uzun ömürlü protrombin henüz düşmediğinden, laboratuvar değeri uzamış görünse bile hasta gerçekte korunmuş değildir. Bu durum, varfarin ilişkili deri nekrozunun ve tedavi başlangıcında köprüleme gereksiniminin nedenidir. Bu ayrımın bilinmemesi, klinikte önemli bir hatadır.

Kalıtsal eksikliği seyrek görülen bir kanama bozukluğudur; çekinik kalıtılır. Kanama eğilimi, düzeyle her zaman orantılı değildir; çok düşük düzeylerde bile hafif seyredebilir ya da tersine ağır kanamalar görülebilir. Burun kanaması, diş eti kanaması, adet kanamalarının fazlalığı ve ameliyat sonrası kanama tipik bulgulardır; ağır olgularda eklem içi ve merkezî sinir sistemi kanamaları görülür.

Tanıda uzamış protrombin zamanı ile normal aktive parsiyel tromboplastin zamanı birlikteliği tipiktir; bu örüntü, bu etkene özgüdür ve ayırıcı tanıda yol göstericidir. Kesin tanı için etken düzeyinin ölçülmesi gerekir.

Etkinleştirilmiş biçimi, ilaç olarak üretilmiştir. Kalıtsal eksiklikte ve hemofili hastalarında engelleyici antikor geliştiğinde kullanılır. Bu ilacın onay dışı biçimde ağır kanamalarda genel kurtarma tedavisi olarak kullanımı yaygınlaşmış; ancak yapılan çalışmalarda ölüm oranını azaltmadığı, buna karşılık arteriyel tromboz riskini belirgin biçimde artırdığı gösterilmiştir. Bu nedenle ayrım gözetmeden kullanımı önerilmez; kanamanın cerrahi denetimi ve dengeli kan ürünü desteği önceliklidir.

Ayrıca etkinliği için kanın ısısı, pH'ı ve kalsiyum düzeyi belirleyicidir; hipotermi, asidoz ve düşük kalsiyum varlığında hiçbir pıhtılaşma ürünü beklenen etkiyi göstermez.

Eş anlamlılar

• Prokonvertin

İlgili terimler

• Pıhtılaşma
• Protrombin zamanı
• K vitamini
• Varfarin
• Hemofili