Hiperfosfatemi
Hiperfosfatemi (İng. hyperphosphatemia), kandaki fosfat düzeyinin normalin üzerine çıkmasıdır.
Etimoloji
Yunanca hyper (aşırı) ön eki ile fosfat ve kan terimlerinin birleşimidir.
Klinik bağlam
Fosfat, kemik yapısının, hücre zarlarının ve enerji moleküllerinin temel bileşenidir. Düzeyi böbrekler, paratiroit hormonu, D vitamini ve fibroblast büyüme faktörü 23 ile düzenlenir.[1]
En sık neden kronik böbrek hastalığıdır; süzme hızı azaldıkça atılım yetersiz kalır. Diğer nedenler akut böbrek hasarı, hipoparatiroidi, aşırı fosfat alımı, D vitamini zehirlenmesi ve hücre yıkımıdır.
Hücre yıkımına bağlı biçim, klinik açıdan en acil olanıdır. Tümör lizis sendromu ve rabdomiyolizde hücre içindeki fosfat kana geçer; bu tablolara hiperkalemi ve hipokalsemi eşlik eder.
Fosfat yüksekliğinin en önemli sonucu, kalsiyumla birleşerek çözünmeyen tuzlar oluşturmasıdır. Bu birikim iki sorun doğurur: kanda kalsiyum düzeyinin düşmesi ve dokularda kireçlenme.
Bu nedenle hiperfosfatemi, hipokalseminin sık nedenlerindendir; ağız çevresinde uyuşma, kas kramplarında artış ve ağır olgularda tetani ile nöbet görülür.
Damar duvarındaki kireçlenme, kronik böbrek hastalarında kalp damar ölümlerinin önemli nedenidir. Kalsifilaksi ise deri damarlarının kireçlenmesiyle seyreden, ağrılı nekrotik yaralar oluşturan ölümcül bir tablodur.
Kronik yükseklik, ikincil hiperparatiroidiyi tetikler; paratiroit hormonu artışı kemik hastalığına yol açar. Bu üçlü — fosfat, kalsiyum ve paratiroit hormonu dengesizliği — kemik-mineral bozukluğu olarak tanımlanır.
Yönetimde önce neden belirlenir. Kronik böbrek hastalığında beslenmede fosfat kısıtlaması uygulanır; işlenmiş gıdalardaki fosfat katkı maddelerinin, doğal kaynaklara göre çok daha fazla emildiği bilinmelidir. Bu ayrım, beslenme danışmanlığının önemli bir noktasıdır.
Fosfat bağlayıcılar, yemeklerle birlikte alınmalıdır; yemekten ayrı alınmaları etkisizdir. Bu ayrıntının hastaya anlatılmaması, tedavi başarısızlığının en sık nedenidir.
Kalsiyum içeren bağlayıcılar, kalsiyum yükünü artırarak damar kireçlenmesine katkıda bulunabilir; bu nedenle kalsiyum içermeyen seçenekler tercih edilebilir.
Alüminyum içeren bağlayıcılar, birikim ve nörotoksisite riski nedeniyle uzun süreli kullanılmaz.
Ağır ve belirtili olgularda hemodiyaliz uygulanır.
Tümör lizis sendromunda korunma önceliklidir: yeterli sıvı, ürik asit düşürücü tedavi ve yakın izlem uygulanır.
Yalancı yükseklik, hemoliz olan örneklerde ve bazı paraproteinemilerde görülebilir.
Eş anlamlılar
- Yüksek fosfat
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Yu ASL ve ark. (ed.), Brenner and Rector's The Kidney, 11. baskı, 2020.